Teknologjia që po “lë” pa punë shqiptarët! Sektorët më të rrezikuar

Postuar: 09/06/2018 - 09:01

Revolucioni i 4-t teknologjik ka filluar të bëhet i prekshëm edhe për Shqipërinë. Përfaqësues nga sektorë të ndryshëm që kanë filluar të përdorin teknologjinë e fjalës së fundit dhe të automatizojnë proceset, flasin për rritje të produktivitetit, ulje të marzheve të gabimit dhe rritje të cilësisë. Si ndryshimet teknologjike po rikonfigurojnë tregun e punës? Bankat, sektori më i prekur.

“Center Shqiptare Group”, me qendër në Berat, e specializuar për çantat e letrës dhe veshjet e punës, me sistemin material porositësi, është një nga eksportuesit më të mëdhenj në vend. Kompania ka rreth një mijë punonjës dhe është ndër 30 punëdhënësit më të mëdhenj në vend. Për efekt zgjerimi, drejtuesit e saj ishin në kërkim të rreth 300 punonjësve për repartin e ri. Por, teksa nuk arritën të gjenin fuqi punëtore të kualifikuar dhe nuk gjetën mbështetje për trajnimin e tyre, Lumir Osoja, drejtuesi i kompanisë thotë se vendosi të blinin një makineri të sofistikuar në Gjermani, që kushtonte rreth 1 milion euro, që me një të rënë të lapsit zëvendësoi punën e 300 punonjësve.

Arben Shkodra, sekretar i Shoqatës së Prodhuesve, tha për “Monitor” se “ajo që kemi dëgjuar të flitet në Forumin Ekonomik Botëror për Revolucionin e Katërt Industrial, ndonëse duket si e largët, po zbatohet instinktivisht dhe nga sipërmarrësit shqiptarë”.
“Tashmë industritë tona, ose ekonomia jonë, janë të orientuara drejt rajonit dhe botës. Gjithçka që ndodh në ndryshimet teknologjike në mos për dy apo tre muaj, brenda gjashtë muajve fillon të adoptohet edhe në Shqipëri, tha Shkodra për “Monitor”.

Megjithatë, sipas tij, qasja që kanë kompanitë shqiptare me teknologjinë lidhet, së pari me mungesën e krahut të kualifikuar për punë cilësore dhe me kosto të ulët dhe, së dyti, me kopjimin e teknologjive që përdorin kompanitë partnere jashtë.

Edhe për Rezart Priftin, profesor i lëndës së inovacionit në Fakultetin Ekonomik dhe kërkues shkencor, Shqipëria është ende larg zhvillimeve teknologjike në botë. Sipas profesorit, në Shqipëri, edhe pse shumë firma kanë tentuar që të fusin teknologjitë e fjalës së fundit, të investojnë, të blejnë makineri, të rrisin eficencën, jo detyrimisht kanë ulur vendet e punës. Ai thotë se problemi qëndron se kompanitë nuk kanë aq kapacitete absorbuese kur vënë në përdorim teknologji të re dhe nuk janë eficente në përthithjen e saj. “Në rast se investimi nuk përkthehet në të ardhura më shumë, atëherë nuk ka eficencë”, – tha Prifti për “Monitor”.

Si fillim, procesi i automatizimit nisi si masë për reduktimin e kostove, por më vonë u kuptua se automatizimi i proceseve rriste produktivitetin e kompanive, përmirësonte cilësinë e punës dhe reduktonte detyra rutinë, duke eliminuar edhe gabimet njerëzore.

Revolucioni dixhital në banka

Në vitin 2009, ProCredit kishte 867 punonjës dhe 42 degë, sipas statistikave nga Shoqata Shqiptare e Bankave. Në fund të vitit 2017, numëronte 202 punonjës dhe 7 degë. Banka ka qenë një nga pionieret në automatizimin e proceseve në sektorin bankar shqiptar.

ProCredit vuri për herë të parë në përdorim teknologjinë e fundit, me anë të së cilës kanë arritur të zëvendësojnë tërësisht pozicione pune që merreshin me punë rutinë dhe që nuk kërkojnë një shkallë të lartë përfshirje, si numërim cash-i, apo kryerje detyrash të thjeshta operacionale.

“Përdorimi i teknologjisë na ka dhënë mundësi të shumta për të arritur pritshmëritë tona të biznesit, si përmbushja e nevojave të klientëve tanë me eficencë dhe ofrimi i mundësisë për të përdorur shërbimet bankare 24/7”, thotë znj. Adela Leka, Drejtoreshë e Përgjithshme e Bankës ProCredit Shqipëri. Ajo shton se ProCredit, falë përdorimit të teknologjisë, ka automatizuar rreth 99% të transaksioneve të saj, gjë që demonstron qartë fokusin për kanalizimin e transaksioneve në pajisjet elektronike dhe online.

Edhe bankat e tjera po e shikojnë si një sfidë përballjen me ndryshimet teknologjike. “Transformimi ynë dixhital do të vazhdojë përmes ofrimit të më shumë produkteve dhe shërbimeve online, duke i bërë veprimet bankare më të përshtatshme për klientët tanë”, pohon Christian Canacaris, CEO i Raiffeisen Bank në Shqipëri, e dyta më e madhe në vend.

Për z. Maltin Korkuti, drejtori i Credins Bank, sfida teknologjike në shërbimet bankare është e madhe, pasi nuk mjafton investimi, por ka një kontekst rregullator dhe ligjor të ndërlikuar, si dhe një konkurrencë në rritje nga institucionet jo banka. “Por është një domosdoshmëri që brezi aktual konsumator e ka prioritet dhe ne, si bankë, synojmë të propozojmë zgjidhjet tona”, shton ai.

Z. Silvio Pedrazzi, CEO i Intesa Sanpaolo Bank Albania, pohon se në afatin e mesëm, sistemi bankar do të duhet të përballet me Revolucionin Dixhital. “Ne tashmë kemi hyrë në një epokë të re, veçanërisht sa i përket banking-ut me pakicë. Çdo bankë duhet të përditësojë modelin e saj të biznesit, duke pasur parasysh se gjeneratat e reja do të kenë qasje në shërbimet bankare, kryesisht ose vetëm nëpërmjet kanaleve dixhitale.

Është e parashikueshme domosdoshmëria për të rishikuar praninë e rrjeteve fizike dhe integrimi i të gjitha kanaleve dixhitale, në një platformë të vetme, duke u mundësuar klientëve të marrin gjithë shërbimin, duke përdorur një pikë hyrjeje të vetme. Nuk duhet të nënvlerësohet fakti që teknologjitë e reja lejojnë lojtarë të tjerë të hyjnë në arenë. Gjithnjë e më shumë banka do të përballen me kosto jashtëzakonisht të larta për t’u përshtatur me realitetin e ri”, pohon CEO i Intesa Sanpaolo.

I gjithë ky revolucion dixhital pritet që ta bëjë më pak të kërkuar kapitalin human, teksa një pjesë e tij do të zëvendësohet nga automatizimi. Sipas Shoqatës së Bankave, numri i punonjësve në sistemin bankar ishte rreth 6,900 persona në fund të 2017-s dhe ka mbetur pothuajse i pandryshuar në tre vitet e fundit.

Profesionet që rrezikohen në Shqipëri

Në teori, ndryshimet teknologjike kanë ndikuar po aq shumë në tregun e punës, sa edhe në formim. Rezart Prifti, pedagog dhe kërkues shkencor, sjell si shembull se nëse do të aplikosh për një vend pune gazetar duhet të dish së paku disa baza të programimit. Të kesh njohuri bazike në informatikë.

Megjithëse, në teori, thuhet se teknologjia mbyll vendet e punës, për profesorin ajo shton disafish më shumë dhe njëkohësisht konfiguron nevojat e tregut të punës.

Ndërsa Arben Shkodra, Sekretar i Përgjithshëm i Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë, thotë se sektori që do të preket më shumë, do të jetë industria, por nuk përjashton as shërbimet. Ai sjell si shembull shërbimin nga call center.

Me zhvillimet teknologjike, nuk do të jetë më e nevojshme të jetë një operator pas telefonit, por një robot do të përgjigjet duke përkthyer të gjitha të dhënat që ka në databazë në tingull. Ai parashikon edhe uljen e vendeve të punës në sektorin bankar.

“Bankat do frekuentohen më pak dhe do të ketë më shumë automatë. Shumë nga zanatet në industritë prodhuese do të zëvendësohen nga krahu robotik”, – u shpreh Arben Shkodra.

Teknologjia lehtëson fshatin, por ul nevojën për punonjës

Bujqësia është burimi kryesor për furnizimin me ushqim të çdo vendi, qoftë ky i zhvilluar ose jo. Me rritjen e popullsisë, por edhe të urbanizimit, duke qenë se më shumë njerëz po jetojnë në qytet, automatizimi i proceseve dhe teknologjia ka qenë domosdoshmëri. Eduard Istrefi, përfaqësues i Istrefi Company, që sjell për tregun shqiptar pajisje që automatizojnë procese të ndryshme në ferma, thotë për “Monitor” se teknologjia ka lehtësuar fshatin nga punët e rënda të mëparshme, ka rritur produktivitetin në ferma, por edhe cilësinë e produkteve bujqësore. Bazuar në shkencë, sot një fermë, blegtorale apo bujqësore, mund të ketë rendiment më të lartë prodhimi.

Si rast suksesi për automatizimin e fermave, Eduard Istrefi solli rastin e pularive, ku teknologjia ka përparuar aq shumë, ku për një fermë me 25 mijë krerë nuk kërkohen më shumë se dy persona për ta menaxhuar të gjithën. E gjithë pularia është e automatizuar duke filluar që nga linja e ushqimit, e ventilimit, dërgimi i ujit, sistemi i ngrohjes, si dhe linja e ushqimit. I gjithë ky sistem menaxhimi komandohet nga një kompjuter, ku vendosen paraprakisht të gjitha të dhënat. Sistemi menaxhues llogarit të gjithë parametrat teknikë në bazë të numrit të krerëve të pulave.

Pasi vihet në përdorim e gjithë teknologjia e fjalës së fundit, kompjuteri dërgon vazhdimisht komanda. Istrefi shton se stafi, i përbërë vetëm nga dy persona, nuk ka aspak nevojë që të jetë i kualifikuar, madje edhe nuk janë të nevojshëm, duke qenë se në këtë industri, gabimet njerëzore kanë rezultuar më të shpeshta se ato nga kompjuteri.

Thuajse të gjitha pularitë që operojnë në tregun shqiptar kanë vendosur t’i automatizojnë fermat e tyre. Kostot për një pulari tërësisht të automatizuara me 25 mijë krerë pulë dhe me një sipërfaqe prej 1400 m² llogaritet të jenë 100 mijë euro. Ndërsa për pulari gjysmë të automatizuara, kostot llogariten deri në 85 mijë euro.

Sistemi i dobët arsimor, larg me nevojat e tregut

Sistemi arsimor duhet të përshtatet me ndryshimet në teknologji dhe të jetë i përditësuar, i përshtatshëm, modern dhe domethënës në mënyrë që të përftojnë aftësitë e nevojshme që kërkon shekulli i 21-të. Rezart Prifti, i cili jep lëndën e inovacionit në Fakultetin Ekonomik në Universitetin e Tiranës, thotë se sot ata i mësojnë studentët për një të ardhme të paparashikueshme.

“Kemi dëgjuar shpesh se ka shumë ekonomistë…, se të gjithë po mbarojnë juridikun…., nuk ka rëndësi se kush mbaron çfarë. Stoku i njohurive që një student merr sot është i vlefshëm 3-6 muaj. Nëse nuk i vë në përdorim, ai duhet të rikualifikohet. Sot nuk kemi të bëjmë thjesht me ekonomi, por me ekonomi të bazuar mbi njohuri, -thotë profesor Rezart Prifti duke sjellë si shembull edhe përvojën e tij në arsim.

Sipas tij, diplomat që merren nga shkollat tona janë zero të vlefshme. Duke parë tregun se si funksionon jashtë, nëse një profesion mbyllet për shkak të ndryshimit të tregut, të jepet mundësia për t’u rikualifikuar. Ndërsa në Shqipëri është e vështirë që të kualifikohesh, ndërsa rikualifikimi nuk merret në konsideratë. Kjo, sipas tij, vjen prej sistemit të ndërtuar gabim. Universiteti është një sistem jashtë tregut, studentët pas tre viteve dalin nul, dhe sipas profesorit, nuk është faji i tyre, por i një sistemi që nuk formon. Cilësia e dobët e studentëve që dalin nga auditorët e universiteteve apo shkollave profesionale në Shqipëri është problem madhor edhe për Sekretarin e Përgjithshëm të Bashkimit të Prodhuesve Shqiptarë.

“Ne nxjerrim studentë shumë të dobët. E fillojmë mësimin me mënyrën e vjetër dhe e vijojmë deri në universitet me mënyrën e vjetër. Shkollat profesionale dhe universitetet janë pjesa fundore e arsimimit, nuk përgatisin punonjës të kualifikuar, janë lëshues diplomash. Kemi një çudi me universitetin. Universitetet që duhet të ishin të profilizuar kanë filluar që të bëjnë gjithçka që bëjnë universitetet e tjera, sepse janë në garë për studentë dhe për të ardhura”, argumenton Shkodra. /Monitor/

/portali DurresLajm/

Na bëni like në facebook!: 

Lajme nga e njëjta kategori

Për emigrantët ardhja për pushime në gusht në Shqipëri është kthyer në një kalvar të vërtetë pritjesh pa fund në aeroporte dhe çmimesh të

   Dollari amerikan arrin majat edhe në tregun vendas.

   Çmimet e apartamenteve në kryeqytet pësuan një rënie gjatë tremujorit të dytë me 2.5%.

   Rreth dy miliardë euro do të duhet të investojë Shqipëria në sektorin e energjisë elekterike për dekadën e ardhshme, dhe të gjitha kët

Kontrolli i faturave, tatimet do ndërtojnë sistem të ri për të ulur evazionin dhe gjurmuar pasuritë e tatimpaguesve, hapet te

Ashtu siç edhe paralajmëroi Guvernatori Gent Sejko më herët në konferencën për shtyp, Banka e Shqipërisë do të vazhdojë të blejë valutë n

Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve, në kuadër të planit të sezonit turistik 2018 që po zbaton aktualisht ka dhënë informacion lidhur me

Operatori i Shpërndarjes së Energjisë Elektrike (OSHEE) është kthyer tërësisht në duart e qeverisë shqiptare, pasi i është paguar edhe kë

Të gjittha valutat kryesore kanë shënuar rënie ditën e sotme, sipas kursit zyrtar të këmbimit të Bankës së Shqipërisë.

Në 6 muajt e parë të vitit, institucionet shtetërore dhe njësitë e qeverisjes lokale e qendrore kanë shkaktuar një dëm ekonomik prej mbi