Si duhen vlerësuar apo trajtuar drejtuesit para vitit 1990 në Durrës

06/01/2020 - 20:40

  • Në reagim të një diskutimi nisur në një rrjet social
  • Janë apo jo vlerë qytetare e Durrësit
  • Kujt i shërbyen sistemit apo popullit
  • Meritojnë të kujtohen apo jo
  • Homazhi nderohet, apo përçmohet për to

Nga BUJAR QESJA

Mjeshtër i Madh

Ky material shënon edhe angazhimin tim të parë për vitin 2020, duke menduar apo besuar itensitetin në rritje në vijimësi. As më kishte shkuar ndërmënd, se do të futesha në rrjetën delikate, të një shkrimi të tillë dhe aq më pak të nisja 2020-tën.

Teksa po kryeja detyrat rutinë të marrjes së informacionit, për aq sa më intereson në fb, hasa në një rrjet social një tabelë të dukshme ku shkruhej:

CILËT JANË DREJTORËT E NDËRMARRJEVE TË DURRËSIT NË REGJIMIN E VJETËR DHE VLERËSIMI NGA 0 DERI TEK 10-TA PËR SECILIN PREJ TYRE?

Pata durimin dhe këmbënguljen të lexoja 137 komente dhe 113 kundërkomente, apo kundërshtime për versione të ndryshme, të hedhura në tapetin publik të informacionit.

Në nderim të punës së burrave dhe grave drejtues në Durrës, në kohën e regjimit të Hoxhës, pasi kjo është ideja, një pjesë të të cilëve i kam njohur, apo kanë qenë miq të tim eti dhe sigurisht një pjesë po e tyre nuk jetojnë më, kërkoj të bëhem pjesë të një analize të pazakontë. Po bëhen afro 30 vite, që më mundon një ndarje artificiale, me tone të theksuara primitive, të një lloj egërsie të kategorizimit të shqiptarëve dhe brenda tyre pozicionet e tyre intelektuale dhe qytetare, në të bardhë apo të zinj, në të kuq apo të verdhë, në i imi apo i yti, në i Enverit apo i dreqit, në të mirë apo të këqinj, në të vlefshëm apo jo të tillë, në të shkurtër e në të gjatë, e të tjera klasifikime mbi bazë paragjykimesh e mllefesh antishoqërore.

Në rradhët që po ndërtoj, që shërbejnë si kolona të këtij shkrimi, as më shkon ndërmënd të trajtoj politikën e Hoxhës si të arrirë dhe mbi këtë bazë të krijoj himnet. Absolutisht jo. Jo vetëm si nipi i disidentit të njohur, i burgosuri unikal i regjimit të Enverit, me 35 vite privim i mirfilltë lirie, Xhavit Qesja, kam një leje kalimi për të mos e bërë këtë, por edhe si një kuadër, intelektual i mjaft detyrave të rëndësishme që kam kryer para dhe pas Hoxhës, duke krijuar bindjen dhe praktikën time të menduarit dhe të gjykuarit.

Me mirdashje si zakonisht në punët e mia, për temat që kam analizuar, dua të jap një ndihmesë sado modeste, në të kuptuarit e punës së drejtuesve që pa e vrarë mëndjen quhen të kohës së komunizmit, që mbajtën një peshë kolosale në drejtimin e punëve publike dhe jo të tilla sipas specifikave.

Është në keqardhjen time, kur njihem me opinione të nxituara, që kanë brenda delirin e një injorance të pakuptimtë, një lloj egërsie dhe racizmi ekstremist të mendimeve dhe qendrimeve, vetëm se mund të kenë inat, apo nuk e honepsin njërin apo tjetrin drejtues ndërmarrjesh, institucionesh të ndryshme. Mënçuria dhe zgjuarsie e pjesës më të madhe të qytetarëve, i ndjejnë se këto opinione janë të kushtëzuara dhe të ndërvarura nga dukuri personale dhe të çastit. Aq më keq pastaj kur këtë subjektivizëm, ia faturojnë pa as më të voglën përgjegjësi regjimit të Enver Hoxhës, apo thjesht duke e quajtur epoka e komunizimit.

Ja kam përgatitur vetes kurajon, guximin dhe nismën ndërgjegjësore të natyrës time qytetare dhe publiçistike, që ta vendos stekën mbi këto segmente mediokre, mbi këto gjykime që na bëjnë dëm dhe na turpërojnë, para atij brezi kuadrosh që thelluan dhe mirmbajtën qytetarinë durrsake për shumë e shumë kohë. Na turpërojnë para atyre njerëzve të vdekur dhe të gjallë, duke i dhënë të kuptoj që koha e tyre vinte erë komunizëm dhe koha pas 90-tës vjen erë demokraci, erë bukurie, apo mbase edhe erë dreqi.

Po pse në kohën që e quani komunizëm, nuk ka patur njerëz të ndershëm, patriotë të vendit dhe të Durrësit, qytetarë të shkëlqyer, intelektualë të zot, kuadro fori serio, humanistë rrace etj. etj?

Le të dalë njëri, e të më thotë se a kemi sot Feruz Mataj, Vangjel Toçi, Marko Karoli, Luan Babameto, Gani Gorana, Emin dhe Naim Hasnedari, Miri Hoti, Nexhati Xhoi, Bajram Thërmija, Sul Gallaj, Miço Dano, Sami Bylykbashi, Hysni Çyrbja, Mustafa Cara, Ali Sula etj. etj! Kam menduar edhe i vetëm, edhe i konsultuar, duke ndjekur edhe botime të ndryshme, për të renditur emra të shumtë të drejtuesve ku ushtruan detyrat e tyre në kohën e komunizmit. Mbase s’jam perfekt në ato që kam zgjedhur dhe me kujdes i kam vargëzuar. Mbase kam harruar të tjerë dhe mund t’u shtohen këtyre. Mund të kem edhe ndonjë pasaktësi pa dashur, pasi nuk e kam menduar kurrë, se mund të kthehesha në një gjëndje civile i kësaj natyre. Por vlen thelbi i asaj që mendoj të shpreh.

Shumica e drejtorëve para 90-tës, pa futur dorën në zjarr për ndonjërin (që në dijeni time nuk besoj të jetë prej syresh me “njollë”) janë njerëz me autoritet absolut në Durrës, të imponuar qytetarisë së mirfilltë durrsake falë kulturës, edukatës, aftësive dhe profesionalizmit të tyre. Ato ishin nga ato babaxhanë që i qëndronin pranë njerëzve në hallet që kishin dhe kanë zgjidhur në favor të tyre mijra e mijra probleme dhe vështirësi.

Kur i kujtoj mjaft prej tyre, qaj me lot zemre dhe bërtas me vete: Çfarë tret dheu! Të dalë njëri e të thotë, se filan drejtor ishte i paaftë, i padenjë, tuaf, qesharak, mashë i ekstremizmit politik? Të jemi të qartë në atë që shprehim: nuk pretendohet të ketë qoftë edhe një shembull që të ketë thënë: poshtë Enver Hoxha! Përfundimi dihesh. Por njëlloj oponence bëhesh.

Drejtorët e kohës së para 90-tës (kuptohet ka edhe përjashtime), ishin sakrifikues, vetmohues në punë, pasi drejtonin ekonomikisht ndërmarrjet, apo intelektualisht institucionet. Ishin edhe profesionistë. Ishin me shumë emër, me shumë autoritet, shumë të thjeshtë, shumë punëtorë, shumë masovik dhe organizatorë. Kanë punuar me thonj njerëzit për të ecur, për t’u zhvilluar, e shembulli ka qenë i këtyre drejtorëve, që mbeten për mua dhe jo vetëm, kurora e artë e qytetarisë dhe inteligjencës durrsake.

Novatorë klasi, shembulli më i mirë i personalitetit. Bëni një krahasim me kuadrot e sotëm. Bënim një diskutim ndërmjet miqsh dhe diskutonim iks emër i caktuar në një punë drejtuese. Të gjithë ishim të mendimit, se ky iks s’kishte emër, s’kishte fuqinë e asaj që ta jep puna, vlera dhe aftësia. Dhe si me shaka ndërhyri dikush:

-Mos u lodhni kot të zbuloni ndonjë të veçantë. Drejtuesit e sotëm caktohen nga numuri i mitingjeve që merr pjesë, nga qëndrimi sa më pranë kryesorit, nga heqja e qimes nga pallto, por edhe nga një “çikë” korrupsion që bëhet. E çfarë mund të ketë vjedhur drejtori i djeshëm, të paktën po të freskojmë kujtesën nga lista, që besoj se është përpjekja e parë që deklarohet një e tillë?! Bëni një krahasim, çfarë plagë të tmerrshme kalon shoqëria jonë, nga një megakorrupsion që bëhet në çdo qelizë të jetës.

Absolutisht që marr përsipër sistemin , por drejtuesit e shkëlqyer të kohës, që e kalojmë thjesht me fjalën “e merhumit”. Por ato njerëz të ëmbël që drejtuan dhe dhanë shembullin e mirë para një populli të tërë, kam detyrë t’i mbroj, pasi kështu i dalim për zot identitetit tonë, prejardhjes tonë, trashigimisë tonë, vlerave tona të çmuara. Shumica nuk jetojnë. Të tjerë janë thellë në moshën e tretë. Ne fëmijët e tyre, a duhet t’ua mohojmë vlerat, vetëm se kemi frikë se dikush do të na etiketojë enverista, të kohës së Enverit, të periudhës së diktatorit, e të tjera pallavra si këto.

Vështroni listën me qetësi. Sado emra që të shtoni në këtë prerje, bashkohen në një pikë: ndershmëri, përkushtim, durrsakë të denjë e të thekur, paçka se ndonjë kishte ardhë nga Korça apo gjetkë. Nuk dua ti ndaj, pasi janë hallka të një zinxhiri. Ne i njohim. Madje i njohim fare mirë. E çfrikë kemi të themi, se këto drejtues janë thesar, janë referimi se si kemi qenë, sa të butë, sa të mirë, sa të respektueshëm dhe dinjitozë me njëri tjetrin dhe me ne të tjerët.

Në çdo sistem, i miri mbetet i mirë, i afti mbetet i aftë, zotnija mbetet zotni. Dua të sqarohem para lexuesit tim, se nuk merrem me politikën e asaj kohe, por të drejtuesve që mbeten me emër dhe mbiemër deri në fund të jetës së tyre, paçka se ky sistem prediktonte gjëra, që edhe ata vetë nuk i donin.

Nuk do të mund t’i harrojmë ata, pasi puna dhe angazhimi i tyre është historik. Diskutime mund të bëjmë sa të duash, madje edhe mund të bërtasim. Por tonaliteti i zërit, nuk na çon tek logjika e argumentit dhe s’ka pse të na cënojë mendimin që bluajmë brenda vetes.

Kam rradhitur 185 emra. Mund të rendisja edhe 285, apo më shumë. Kam marrë më kryesorët, apo edhe ato që i janë ofruar memories time. Kjo s’ka rëndësi. Vlen në këtë rast shtylla i mendimit, që konsumova pjesë të kohës time, për të bërë detyrimin. Atë detyrim që mendoj se e bën çdo durrsak, çdo qytetar i vendlindjes time.

Me besë burrash, ne duhet t’i mbrojmë dhe vlerësojmë ata, sepse mbrojmë dhe vlerësojmë qytetarinë dhe mënçurinë durrsake.

Durrës: 6 janar 2020

Lista jo e plotë e drejtorëve të para viteve 90-të:

01. Mislim (Lym) Mustafa

02. Stefan Stavri

03. Ramazan Ferra

04. Qemal Mançe

05. Qemal Hate

06. Qemal Klosi

07. Arshi Latifi

08. Feruz Mataj

09. Nexhati Xhoi

10. Fadil Sulejmani

11. Gani Gorana

12. Luan Babameto

13. Marko Karoli

14. Bajram Thërmija

15. Hito Minga

16. Kostandin (Kosta) Misja

17. Enfal Shaqiri

18. Hysni Çyrbja

19. Miço Dano

20. Mustafa Çelkupa

21. Kristaq Miço

22. Anesti Petani

23. Sulejman (Sulë) Gallaj

24. Liri Laknori

25. Agim Kasmi

26. Andrea Koço

27. Pavllo Roko

28. Sabri Cevani

29. Jetgjat Toda

30. Ylli Dokja

31. Faik Golemi

32. Fari Golemi

33. Llazar Ziu

34. Shaban Hidri

35. Demir Zajmi

36. Jeta Kërtusha

37. Ibrahim Braho

38. Shpëtim Skëndo

39. Fari Gjata

40. Mihal Puli

41. Sami Bylykbashi

42. Hysen Qoshja

43. Fatmir Kërtusha

44. Flamur Haxhiraj

45. Hysni Çyrbja

46. Agron Fishta

47. Astrit Duçi

48. Nasho Huta

49. Naim Nova

50. Bardhyl Agasi

51. Bujar Qesja

52. Ibrahim Nova

53. Halit Nova

54. Miro Xhunga

55. Eleni Mandi

56. Ylfete Laçi

57. Donika Muça

58. Selami Gagani

59. Hamit Luku

60. Rifat Dimri

61. Kadri Dimri

62. Dhimitër Isaku

63. Isa Shtraza

64. Anastas Bojaxhiu

65. Ali Çinari

66. Vladimir Vrohoriti

67. Bedri Deda

68. Zef Tusha

69. Pëllumb Binjaku

70. Skënder Xhuglini

71. Pandeli Çaçi

72. Emin Hasnedari

73. Liri Muhedini

74. Naim Hasnedari

75. Bahri Kërçova

76. Qefsere Kabili

77. Miri Hoti

78. Godo Micolli

79. Fatbardh Hoti

80. Meropi Niko

81. Kadrije Qesja

82. Miser Voci

83. Xhemal Beja

84. Niko Gjiri

85. Miço Dano

86. Lumturi Harizi

87. Apostol Lulo

88. Miço Veshi

89. Haki Kokomani

90. Hito Minga

91. Rexhep Kasa

92. Petro Papa

93. Vjollca Tivari

94. Kristofor Pastërma

95. Salvator Sotiri

96. Astrit Hoxha

97. Pavlina Loçi

98. Pertef Kruja

99. Vangjel Toçi

100. Afrim Hoti

101. Mustafa Gërxhaliu

102. Petraq Tapia

103. Myftar Gjonbalaj

104. Petro Luarasi

105. Sofokli Garo

106. Fatmir Haxhihyseni

107. Olimbi Londo

108. Aleksandër Karanxha

109. Anastas Filo

110. Zyber Sallaku

111. Gaqo Ligori

112. Agim Deveja

113. Andon Papingji

114. Sali Belba

115. Eqerem Shehu

116. Xhevdet Laze

117. Gaqo Rada

118. Musa Shehu

119. Ikbale Kalaja

120. Flamur Hidri

121. Adem Dizdari

122. Agron Xhunga

123. Sazan Bitri

124. Sali Hidri

125. Hysen Rama

126. Vasillaq Goga

127. Sokol Kokomani

128. Vaso Jani

129. Napolon Shtylla

130. Kadri Peku

131. Kristina Teodori

132. Ymer Balla

133. Sefedin Bendo

134. Behxhet Çela

135. Gani Gorana

136. Zihni Beqiraj

137. Klara Minga

138. Dhandil Ceka

139. Besnik Rexha

140. Llazar Alia

141. Xhemal Shani

142. Edmond Dobi

143. Eqerem Laknori

144. Hatixhe Gaxho

145. Gëzim Demko

146. Ejup Maliqati

147. Hasan Sulejmani

148. Jorgji Kazanxhi

149. Shefqet Çakërri

150. Rexhep Çela

151. Teodor Bixhi

152. Ksenofon Ikonomi

153. Asllan Kërtusha

154. Shpresa Saliu

155. Haki Gorana

156. Vesel Damsi

157. Dhimitër Shahini

158. Koço Haxholla

159. Spiro Isaku

160. Vladimir Xhani

161. Mahmut Ferri

162. Rebani Shehu

163. Vlash Çumashi

164. Dhimitër Vokopola

165. Dhimitër Propopulli

166. Petraq Papadhopulli

167. Spiro Treska

168. Spiro Lito

169. Kostandin (Koçi) Moisiu

170. Fiqiri Këlliçi

171. Gaqo Trebicka

172. Riza Xhepa

173. Luan Iljazaj

174. Mustafa Cara

175. Hasan Jero

176. Mihal Roshi

177, Haki Çopani

178. Dhimitër Leka

179. Fadil Bardhi

180. Sefer Bajraktari

181. Shyrete Maliqati

182. Dhurata Basha

183. Aleks Karamani

184. Sandër Vani

185. Ilia Plasa

/portali DurresLajm/

Na bëni like në facebook!: 

Lajme nga e njëjta kategori

Një datë e rëndësishme në historinë e detarisë shqiptare: si sot 74 vite më parë, Porti i Durrësit kaloi nga kujdestaria e Forcës Detare

  • Janë 11- të nga më të mirët
  • Të lajmë borxhin që i kemi traditës

- Ti ruajmë dhe mbrojmë traditat tonë kulturore

- Nihilizmi dukuri e gabuar dhe keqdashëse

Me rastin e 3-vjetorit të ndarjes nga jeta...

     Një rrëfim ndryshe për Genci Alizotin