Nga BUJAR QESJA

Fotografia që flet

Herët. Qyteti ende nuk është zgjuar plotësisht, por në duar kam një fotografi që zgjon një epokë. Në të, pesë burra që nuk janë vetëm emra. Janë kapituj. Janë zëra. Janë duar që kanë ngritur skena, kanë ndezur drita, kanë drejtuar orkestrën e shpirtit të Durrësit.

Janë ulur në odeonin “Nikolin Xhoja”, në zemër të Qendrës Kulturore të Durrësit, si pesë gurë themeli të një ndërtese që quhet kulturë qytetare.

Naim Nova, Enver Plaku, Ermir Dizdari, Bardhyl Agasi, Fatbardh Dedja.

Pesë shokë. Pesë miq. Pesë personalitete.Pesë histori, që rrjedhin si pesë degë të të njëjtit lumë, atë artit durrsak.

NAIM NOVA

Regjisori i qetësisë krijuese

Lindi më 1 mars 1940. 86 vite që mbajnë brenda tyre prova, skena, duartrokitje, heshtje të thella reflektimi.

Me origjinë nga Kavaja, por me shpirt të rrënjosur në Durrës, Naim Nova është ndër ata njerëz që nuk bëjnë zhurmë, por histori.

I diplomuar për regji në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë, e nisi angazhimin si drejtor i Klubit të Portit ” Mujo Ulqinaku”. Porti ishte vend pune. Kultura mbeti porti i tij i vërtetë.

Më pas pallati “Rinia”. Pastaj pallati i kulturës i Durrësit. Çdo institucion ku shkelte Naim Nova, fitonte seriozitet, strukturë, disiplinë artistike.

Nova nuk ishte thjeshtë administrator. Ishte edhe arkitekt i frymës.

Në Pallatin e Kulturës, e trajtoi skenën si altar. Regjia dhe drejtimi e tij, kishte maturinë e një njeriu, që e di se arti nuk bërtet por bind.

Në fotografi, Naimi ka atë vështrim të butë e të thellë që të thotë: “Kultura është përgjegjësi.”

ENVER PLAKU

Njeriu i skenës që jetoi brenda saj

Bashkëstudent me Naimin në regji. Bashkëudhëtar në art. Bashkëkohës në histori.

Enver Plaku nuk e la kurrë skenën. Regjisor i Pallatit të Kulturës për dekada, më pas drejtor i Teatrit “Aleksandër Moisiu”, ishte ai njeri që i njihte aktorët jo vetëm me emër, por me frymë.

Regjisori i veprimtarive qendrore artistike në Durrës. I pjesëve teatrale që mbushnin sallën. Aktor edhe në filma, sepse Plaku nuk e shikonte artin me kufij.

Në skenë ishte kërkues. Në jetë, qytetar i heshtur.

Në vitin 2021 e përfundoi detyrën si drejtor teatri, por arti nuk e përfundoi kurrë me të.

Në këtë fotografi qendron si kolonë e fortë, me atë seriozitet që vetëm skena e formon.

ERMIR DIZDARI

Dirigjenti që i dha Durrësit orkestrën e shpirtit

Me origjinë nga Shijaku. 13 vjeç nis liceun artistik në Tiranë. Një fëmijë me artin në zemër dhe universin në sy.

Në moshën 24-vjeçare dirigjon operën madhore “Bijtë e Skënderbeut” në Durrës. Një djalosh që ngre orkestrën dhe qyteti e ndjek me frymën pezull.

Punon në shkollën e muzikës “Mujo Ulqinaku”. Pastaj në sektorin e muzikës në Pallatin e Kulturës. Drejtues muzike e dirigjent në Ansamblin Kombëtar të Këngëve dhe Valleve Popullore. Drejton Institutin e Studimeve Folklorike.

Themelon e drejton orkestër simfonike ” Sigal” me rreth 20 vajza duke manifestuar një vizion modern, një besim tek brezi i ri.

Pedagog në Universitetin e Arteve. Anëtar e shpesh kryetar jurish në festivale folklorike në diasporë. Aktiv, energjik, i palodhur. Është edhe botues librash.

Në fotografi duket, si njeriu që edhe heshtjen e dëgjon si muzikë.

BARDHYL AGASI

Nga letërsia në skenë, nga skena në parlament

I lind në Durrës në tetor 1949. Mësues letërsie. Fjala ishte arma e tij e parë.

Masovik në Pallatin “Rinia” kur drejtor ishte Naim Nova. Pastaj drejtor i Teatrit “Aleksandër Moisiu”. Më pas deputet në disa legjislatura të Parlamentit Shqiptar.

Profil shumë i dashur dhe shumë popullor në Durrës. Mbetet shembulli i rrallë i njeriut, që e kalon artin në politikë pa e humbur shpirtin e tij kulturor.

Në skenë kërkonte mesazhin. Në parlament kërkonte dinjitetin. Në qytet kërkonte qytetarinë.

Në këtë fotografi, Bardhyl Agasi, është ura mes artit dhe shoqërisë.

FATBARDH DEDJA

“Bardh Kinezi”, diplomati i kulturës

92 vjeç. Ende i fortë. Me humorin e durrsakut të mençur. Studimet e larta i kreu në Kinë. Punoi shumë vite në ambasadën shqiptare në Pekin. Njohës perfekt i gjuhës kineze. Ndihmoi bizneset durrsake në raportet tregtare me Lindjen e Largët.

Instruktor kulture në Durrës. Ndërmjetës. Përkthyes jo vetëm i gjuhëve, por edhe i kulturave. Në Durrës e thërrasin me humor “Bardh kinezi”. Por në të vërtetë Dedja, është një urë mes qytetërimeve.

Në fotografi ka buzëqeshjen e njeriut që ka parë botën, por ka zgjedhur të mbetet në qytetin e tij.

Një foto – një epokë

Të pestë të shkrirë në një kuadër. Pesë drejtime të ndryshme, një qendër e përbashkët: Durrësi.

Këta burra nuk janë vetëm biografi. Janë kujtesë kolektive. Janë prova se kultura nuk ndërtohet me fjalë të mëdha, por me vite pune, me përkushtim, me sakrificë të heshtur.

Në odeonin “Nikolin Xhoja”, fotografia merr dimension tjetër. Aty ku tingujt përplasen me muret antike të qytetit, ku historia romake takon modernitetin, pesë miq bëhen simbol i vazhdimësisë.

Ata janë brezi që ngriti skena kur nuk kishte kushte. Që formoi aktorë, muzikantë, mësues. Që i dha qytetit identitet kulturor.

Vlerat që lanë pas

Profesionalizëm i pakompromis. Qytetari e pastër. Dashuri për Durrësin. Besim tek brezi i ri. Përulësi përballë artit.

Ata nuk u pasuruan me para. U pasuruan me respekt. Nuk ndërtuan vila. Ndërtuan kujtime.

Dhe sot kur i shikon në një fotografi, kupton se kultura është trashëgimi e prekshme.

Pesë burra dhe një qytet që u detyrohet

Kjo fotografi nuk është firmalisht nostalgji. Është dëshmi. Dëshmi se Durrësi ka pasur dhe ka burra, që e kanë dashur artin si atdhe.

Pesë fytyra. Pesë histori. Pesë shtylla. Kur një ditë kjo foto të shikohet nga brezat e rinj, do të pyesin:

“Kush janë këta?”

Dhe përgjigjja do të jetë e thjeshtë:

Ishin ata që mbajtën ndezur dritën e skenës. Ishin ata që i dhanë qytetit tonë zë. Ishin ata që e kthyen kulturën në dinjitet.

Dhe në heshtjen e mëngjesit, fotografia duket sikur pëshpërit:

“Ne bëmë detyrën tonë. Tani radha është e juaja.”

Bujar Qesja

Durrës: 3 mars 2026

Në pamje nga e djathta: Naim Nova, Enver Plaku, Ermir Dizdari, Fatbardh Dedja dhe Bardhyl Agasi.