Nga Shoqata e Siguruesve të Shqipërisë
Ndryshimet klimatike, urbanizimi i shpejtë dhe rritja e vlerës së pasurive po e shtojnë ndjeshëm ekspozimin e shoqërisë shqiptare ndaj fatkeqësive natyrore. Përmbytjet, tërmetet, rrëshqitjet e dheut dhe zjarret nuk janë më ngjarje të izoluara, por rreziqe strukturore që prekin drejtpërdrejt stabilitetin ekonomik dhe social të vendit. Përballë këtij realiteti, Shqipëria ka nevojë për një qasje strategjike, afatgjatë dhe të qëndrueshme në menaxhimin e rrezikut dhe në mbrojtjen financiare të qytetarëve dhe bizneseve.
Në këtë kontekst, dokumenti i fundit strategjik i Bordit Këshillimor të Risigurimeve (Reinsurance Advisory Board – RAB) pranë Shoqatës Europiane të Sigurimeve (Insurance Europe), i cili përfaqëson mbi gjysmën e tregut global të risigurimeve, sjell një mesazh të qartë për politikëbërësit europianë: boshllëku i mbrojtjes nga fatkeqësitë natyrore (NatCat) duhet të mbyllet duke forcuar tregun privat të sigurimeve dhe risigurimeve, jo duke e zëvendësuar atë me skema shtetërore të centralizuara. Ky parim themelor, i theksuar vazhdimisht në analizën e RAB, ka një rëndësi të veçantë për Shqipërinë, ku niveli i sigurimit të pronës mbetet i ulët dhe varësia nga ndërhyrja e shtetit pas çdo katastrofe vazhdon të jetë shumë e lartë.
Shqipëria është një vend me ekspozim të lartë ndaj rreziqeve natyrore, veçanërisht ndaj tërmeteve dhe përmbytjeve. Tërmeti shkatërrues i vitit 2019 shërbeu si një moment kthesë, duke ekspozuar jo vetëm cenueshmërinë strukturore të ndërtesave, por edhe mungesën e theksuar të sigurimit të pronës. Ashtu siç nënvizon edhe RAB në dokumentin e tij, kur niveli i sigurimit është i ulët, barra financiare e katastrofave bie në mënyrë disproporcionale mbi buxhetin publik, duke krijuar presione fiskale afatgjata dhe duke ngadalësuar procesin e rimëkëmbjes ekonomike. Në rastin e Shqipërisë, pasojat financiare të tërmetit u përballuan kryesisht nga fondet shtetërore dhe donacionet ndërkombëtare, duke e bërë të qartë se modeli aktual i reagimit pas fatkeqësive nuk është i qëndrueshëm në një realitet ku intensiteti dhe frekuenca e tyre pritet të rriten.
Sipas analizës së RAB, boshllëku i mbrojtjes nuk vjen nga mungesa e kapaciteteve të tregut privat për të përballuar rrezikun. Përkundrazi, tregjet e sigurimit dhe risigurimit disponojnë kapital të konsiderueshëm, ekspertizë të avancuar në modelimin e riskut dhe aftësi të larta diversifikimi në shkallë globale. Sfida kryesore lidhet me mungesën e kërkesës për sigurim, nivelin e ulët të ndërgjegjësimit për rrezikun dhe pritshmërinë e përhapur se shteti do të ndërhyjë gjithmonë për të kompensuar dëmet. Ky fenomen, i cilësuar nga RAB si një nga pengesat kryesore strukturore në zhvillimin e tregjeve të sigurimit, krijon një cikël të dëmshëm: sa më e fortë të jetë pritshmëria për ndihmë publike, aq më e dobët bëhet nxitja për sigurim privat dhe investim në masa parandaluese.
Dokumenti strategjik i RAB paralajmëron gjithashtu se skemat shtetërore të centralizuara, nëse projektohen pa një analizë të thelluar të tregut dhe të sjelljes së konsumatorit, mund të prodhojnë pasoja të rënda afatgjata. Kur kompensimi publik perceptohet si i garantuar, bie ndjeshëm interesi për sigurim dhe për investime në mbrojtje, duke rritur rrezikun moral. Po ashtu, subvencionimi i përgjithshëm i primeve maskon sinjalet reale të riskut, nxit ndërtimin në zona me rrezik të lartë dhe dobëson konkurrencën në treg, duke frenuar inovacionin dhe përmirësimin e produkteve të sigurimit. Sipas RAB, ky mekanizëm krijon varësi strukturore nga buxheti i shtetit dhe çon në rritje të vazhdueshme të kostove publike, duke e bërë sistemin gjithnjë e më pak të qëndrueshëm.
Për Shqipërinë, kjo analizë përkthehet qartë në nevojën për të ndërtuar një model të ri mbrojtjeje financiare, të bazuar në forcimin e tregut privat të sigurimeve dhe në zhvillimin e një kulture të re të menaxhimit të riskut. Rritja e penetrimit të sigurimit të pronës duhet të jetë një prioritet kombëtar, i mbështetur nga politika të qarta ndërgjegjësimi, edukimi financiar dhe stimuj fiskalë që e bëjnë sigurimin më të aksesueshëm për familjet dhe bizneset. Në përputhje me rekomandimet e RAB, integrimi i sigurimit në kreditë hipotekore, rritja e transparencës së produkteve dhe forcimi i besimit të publikut ndaj sektorit janë elementë kyç për këtë transformim.
Në të njëjtën kohë, politikat urbane dhe ndërtimore duhet të orientohen gjithnjë e më shumë nga vlerësimi i riskut, duke forcuar kodet antisizmike, duke kufizuar ndërtimin në zona me rrezik të lartë dhe duke investuar në masa parandaluese. Ashtu siç thekson edhe RAB, roli i shtetit në këtë proces është thelbësor si rregullator, edukues dhe nxitës, por jo si zëvendësues i tregut privat. Partneriteti publik-privat, i ndërtuar mbi parimin e përgjegjësisë së përbashkët, përfaqëson modelin më efikas për të garantuar qëndrueshmëri afatgjatë dhe mbrojtje reale për qytetarët.
Fatkeqësitë natyrore nuk mund të parandalohen, por pasojat e tyre ekonomike dhe sociale mund të menaxhohen shumë më mirë. Një treg sigurimesh i fortë ul ndjeshëm barrën mbi financat publike, përshpejton rimëkëmbjen pas katastrofave dhe rrit reziliencën e shoqërisë ndaj goditjeve të papritura. Mbyllja e boshllëkut të mbrojtjes në Shqipëri kërkon vizion, bashkëpunim dhe vendimmarrje strategjike. Forcimi i tregut privat të sigurimeve, në përputhje me parimet dhe rekomandimet e RAB, dhe ndërtimi i një kulture të qëndrueshme sigurimi janë themelet e një të ardhmeje më të sigurt për qytetarët dhe ekonominë e vendit.
