Kreu i Komitetit Ushtarak të NATO-s, admirali italian Giuseppe Cavo Dragone, deklaroi se Aleanca është e gatshme të mbrojë “çdo centimetër” të territorit të saj përballë presionit në rritje nga Rusia.

Në një intervistë për Tgcom24 pas mbledhjes së shefave të mbrojtjes të vendeve anëtare në Kopenhagen, Cavo Dragone tha se edhe pse asnjë vend i NATO-s nuk është sulmuar sipas nenit 5 të Aleancës, situata aktuale nuk mund të konsiderohet plotësisht paqësore.

Sipas tij, shkeljet e hapësirës ajrore, incidentet me dronë dhe aktivitetet hibride të Rusisë synojnë të testojnë vendosmërinë e aleatëve. Ai e cilësoi propagandën ruse si kërcënimin më të madh aktual, duke argumentuar se ajo synon të ndikojë proceset demokratike dhe të përçajë vendet perëndimore.

Cavo Dragone theksoi se NATO mbetet e përgatitur për çdo skenar, ndërsa nënvizoi rëndësinë e rezistencës kombëtare, infrastrukturës dhe reagimit të shpejtë ndaj kërcënimeve hibride.

Lidhur me investimet në mbrojtje, ai tha se aleatët evropianë dhe Kanadaja kanë rritur ndjeshëm shpenzimet ushtarake, por kërkoi nga industria e mbrojtjes të përshpejtojë dorëzimin e pajisjeve.

Duke folur për inteligjencën artificiale, admirali theksoi se sfida kryesore është shpejtësia e reagimit, por siguroi se vendimmarrja do të mbetet gjithmonë nën kontrollin e njeriut.

Intervista e plotë për Tgcom24

Admiral, presioni rus mbi Evropën po intensifikohet: shkelje të hapësirës ajrore, sulme kibernetike, incidente të përsëritura në kufijtë e Aleancës. Ne nuk jemi në luftë, por as në paqe nuk jemi. A është kjo situata në të cilën ndodhemi?

Është e vërtetë, ne nuk jemi në luftë; asnjë nga aleatët tanë nuk është nënshtruar një sulmi sipas Nenit 5 të NATO-s. Megjithatë, ne nuk jemi as në një gjendje që mund të përshkruhet plotësisht si paqësore. Në muajt e fundit, kemi parë përsëri sjellje të papërgjegjshme nga Rusia: shkelje të hapësirës ajrore, incidente me dronë, aktivitete hibride. Të gjitha këto janë përpjekje për të testuar vendosmërinë e aleatëve. Është një presion i kalibruar me kujdes, që synon të qëndrojë nën pragun që do të provokonte një reagim, por përgjigjja jonë ka qenë po aq e kalibruar: mbrojtëse, proporcionale dhe e dukshme. Ne jemi të gatshëm të mbrojmë çdo centimetër të territorit të Aleancës.

Cili kërcënim ju shqetëson më shumë për momentin?

“Padyshim, aftësia e propagandës ruse, e cila synon të ndërhyjë në proceset demokratike dhe kërkon të minojë unitetin midis vendeve të ndryshme dhe të shtrembërojë realitetin, shpesh për qëllime politike, me qëllim që të na ndajë. Le të jemi të qartë: ka një agresor dhe ka një person të sulmuar që përpiqet të mbrojë veten në mënyrë legjitime, Ukrainën, dhe ne do të vazhdojmë ta ndihmojmë atë.”

Ai na kujtoi se sulmet hibride në përgjithësi bien nën pragun e Nenit 5, i cili kërkon mbrojtjen kolektive të Aleatëve. Por, përballë një kërcënimi kaq të paqartë, depërtues dhe të përsëritur, si mund të garantojë NATO një përgjigje efektive?

Nuk ka Nen 5 automatik: është diçka që përcaktohet kolegjialisht. Por së pari, ekziston edhe Neni 4, i cili i lejon një aleati të kërkojë konsultime pa shkaktuar një përgjigje ushtarake, një praktikë që është përdorur tashmë kohët e fundit. Dhe edhe para kësaj, ekziston Neni 3, mbi rezistencën kombëtare. Këtu, do të shikoja vendet nordike (veçanërisht Finlandën dhe Suedinë), ku siguria përfshin të gjithë shoqërinë, jo vetëm forcat e armatosura. Jemi të magjepsur nga progresi i tyre në sektorin social: pse të mos bëjmë të njëjtën gjë edhe këtu?

Pra, Neni 5 nuk është i vetmi skenar: së pari ka forma të tjera reagimi, siç janë qytetarët e përgatitur për të menaxhuar një emergjencë ose kompanitë private me role të përcaktuara në situata krize. Por nëse një sulm do të shkaktonte mbrojtje kolektive, a do të ishim gati?

Efektiviteti i thirrjes në Nenin 5 nuk varet aq shumë nga shpejtësia me të cilën e shpallim atë. Tre gjëra janë thelbësore: atribuim i shpejtë, opsione ushtarake tashmë të përgatitura, të gatshme dhe të miratuara, dhe infrastrukturë që mund t’i rezistojë tronditjes. Gjatë 77 viteve, ne kemi demonstruar se jemi një forcë që ka garantuar mbrojtje kolektive, pa pasur nevojë që askush të na heqë as edhe një centimetër të territorit tonë. Pra, po, ne jemi gati.

Admiral, konflikti në Lindjen e Mesme po zgjerohet dhe po zgjatet, me pasoja gjithnjë e më të rënda ekonomike. Në Detin e Kuq, kërcënimi i rebelëve Huthi është rritur: a mund ta mbështesë NATO disi Aspides, operacionin evropian që mbron anijet tregtare?

NATO, e dimë, nuk është pjesë e konfliktit, por është e qartë se një krizë që prek rrugët e energjisë ndikon në sigurinë e aleatëve tanë dhe planifikimin tonë. Megjithatë, Aspides është, siç e theksuat edhe ju, një operacion i Bashkimit Evropian, nën përgjegjësinë e tij. Shtetet anëtare vendosin nëse dhe si ta rrisin dhe forcojnë atë. Ajo që NATO mund të ofrojë në aspektin e vlerës së shtuar është e një lloji tjetër dhe tashmë është duke u zhvilluar. Muajin e kaluar, komanda SHAPE e NATO-s mblodhi një grup aleatësh të interesuar në këtë situatë me qëllim lehtësimin e kontributeve të tyre të mundshme kombëtare për të mbështetur lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit. Kjo është dhe mbetet një ofertë e thjeshtë koordinimi për të lehtësuar koordinimin dhe dialogun e tyre.

Deri më tani, aftësitë e NATO-s për të mbështetur Aleatët. Por për të qenë gati, duhet të jeni në gjendje të lëvizni shpejt njerëzit dhe pajisjet. Një automjet i blinduar i NATO-s mund të zgjasë më shumë për të kaluar kufijtë e brendshëm të Aleancës – midis doganave, lejeve dhe rrugëve të ndryshme – sesa për të arritur një krizë jashtë Evropës. Pse nuk e kemi arritur ende “Shengenin ushtarak” për të cilin është folur prej vitesh?

Lëvizja e lirë është një kompetencë e Bashkimit Evropian, ndërsa autorizimi i lëvizjes së automjeteve ushtarake është një prerogativë sovrane dhe kombëtare. Ky është qartë një kufizim mbi të cilin kemi punuar, me disa zgjidhje, dhe vazhdojmë të punojmë, në harmoni të plotë me Bashkimin Evropian: na duhen rregulla të harmonizuara, kohë të reduktuara autorizimi, mekanizma emergjence dhe korridore e pika thelbësore të identifikuara. Megjithatë, asnjë rregullore nuk mund të zgjerojë një tunel ose të forcojë një urë: kjo kërkon investime. Ekziston një shprehje e vjetër: “Amatorët flasin vetëm për taktika, profesionistët flasin edhe për logjistikë”. Mendoj se kjo është më e vërtetë se kurrë.

Dhe kështu vijmë te investimet: në Ankara, NATO njoftoi 50 miliardë dollarë në kontrata të reja për industrinë e mbrojtjes dhe 70 miliardë euro të tjera për Ukrainën. Pas takimit të Komitetit Ushtarak në Kopenhagen, sa nga ky investim po përkthehet tashmë në aftësi konkrete në terren, duke filluar me dronët?

“Ushtria ndonjëherë i pëlqen përqindjet, numrat, por ato nuk krijojnë frenim: këtu, ne preferojmë të kemi aftësi aktuale në dispozicion për përdorimin tonë operacional. Detyra jonë është të kalojmë nga angazhimi i buxheteve në blerjen e aftësive aktuale dhe, mbi të gjitha, në vendosjen e tyre në terren. Aleatët evropianë dhe Kanadaja kanë vënë në tryezë rritje rekord që nga viti i kaluar: jemi me afërsisht 139 miliardë dollarë më shumë. Ka 40 miliardë dollarë të shpërndara gjatë pesë viteve për sisteme pa pilot, për projektin Drone Edge. Jam krenar të them se këto nuk janë vetëm njoftime. Mbetet e qartë se angazhimi i NATO-s për frenim dhe mbrojtje është gjithëpërfshirës.”

Paratë janë aty. Çfarë mungon?

“Mund t’ju them se mesazhi që të gjithë Shefat e Shtabit të Mbrojtjes të mbledhur në Kopenhagen donin t’i jepnin industrisë ishte shumë i qartë: duhet të përshpejtojmë kohën e dorëzimit, nuk kemi nevojë për broshura.”

Por ka edhe një përshpejtim tjetër, një përshpejtim teknologjik. Inteligjenca artificiale po e shkurton gjithnjë e më shumë kohën që duhet për të nisur një sulm. A është NATO gati të marrë vendime me të njëjtën shpejtësi?

Kjo është sfida me të cilën përballemi. Nuk jam i shqetësuar, por mund t’ju them se jam i vetëdijshëm. Mbi të gjitha, qëndroj para atyre që, për qëllime thjesht instrumentale, e minimizojnë situatën dhe u mungon ndershmëria për t’u treguar qytetarëve tanë se si janë gjërat në të vërtetë. Çdo gjë që mund të automatizohet – mbrojtja, të dhënat, bashkimi i këtyre të dhënave – mund t’i delegohet inteligjencës artificiale, por me njerëzit gjithmonë në qendër, të cilët mbeten përgjegjës. E kam kaluar jetën time në det dhe kam mësuar se duhet të ketë shqetësim të dobishëm, lloji që të ndihmon të gjesh mjetet, jo lloji që të paralizon dhe të bën të panikosh. Kështu që po i kushtoj vëmendje të madhe jo aq shumë fuqisë së kundërshtarit, sa shpejtësisë së tij: koha midis kohës kur ndodh diçka dhe reagimit tonë është një faktor vendimtar sot. Në këto dy ditë në Kopenhagen, pashë 32 Shefat e Shtabit të Mbrojtjes të qëndronin së bashku: të vetëdijshëm dhe të vendosur. Kjo duhet të na qetësojë.

Në verën e vitit 2027, ai do t’ia dorëzojë detyrat e tij gjeneralit gjerman Breuer. Çfarë lloj NATO-je do t’ia dorëzojë ai pasardhësit të tij?

“Nëse e kemi bërë mirë punën tonë, do ta lë më mirë nga ç’e gjeta. Një NATO në rrugën e saj drejt një strukture 3.0, me një Evropë më të fortë.”