UNFPA paralajmëron për një përkeqësim të dhunës me bazë gjinore në Gaza. Gratë dhe vajzat përballen me rrezik të shtuar nga martesat e hershme, abuzimi seksual dhe shfrytëzimi, ndërsa kushtet e luftës kanë dobësuar strukturat sociale dhe shërbimet publike.

Një rritje e fortë e rasteve të dhunës ndaj grave dhe vajzave, përfshirë martesat e hershme dhe të detyruara, është regjistruar në Rripin e Gazës, sipas raporteve të fundit të Fondit të Kombeve të Bashkuara për Popullsinë (UNFPA).

Një analizë e të dhënave të mbledhura nga 10 organizata humanitare paralajmëron se kriza e zgjatur në Gaza ka krijuar kushte në të cilat gratë dhe vajzat përballen me rreziqe gjithnjë e më të mëdha të dhunës me bazë gjinore.

Sipas raportit, në tremujorin e dytë të këtij viti rastet e raportuara të martesave të hershme dhe të detyruara u rritën me 123% krahasuar me tremujorin e parë. Në këtë kategori përfshihen martesat e vajzave nga 12 deri në 17 vjeç. “Trendet janë tronditëse”, tha Nestor Owomuhangi, përfaqësuesi i UNFPA-së në Palestinë.

Sipas tij, kushtet ekstreme të krijuara gjatë viteve të luftës, të shoqëruara me vdekjen e dhjetëra mijëra njerëzve, shkatërrimin masiv dhe zhvendosjet e përsëritura, kanë dobësuar strukturat sociale. “Gjithçka është gërryer… nuk ka më sistem”, tha Owomuhangi.

Vajzat e mbetura jetime, veçanërisht të rrezikuara

Një tjetër raport i UNFPA-së, i bazuar në dëshmi nga 230 gra që jetojnë në kampe të mbipopulluara zhvendosjeje në Gaza City dhe Khan Younis, dokumenton raste të shumta dhune dhe shfrytëzimi.

Një grua e zhvendosur, e intervistuar në një shkollë të kthyer në strehë, tregoi se në disa raste viktimat e përdhunimit martohen me autorët e dhunës, për të shmangur turpin dhe stigmatizimin shoqëror.

“Kur rastet e përdhunimit zbulohen në shkolla, të nesërmen sheh dasma dhe festime në të njëjtën shkollë”, citohet ajo në raport.

Një tjetër grua tregoi për një rast gjatë periudhës së urisë, kur një baba martoi vajzën e tij 14-vjeçare në këmbim të dy thasëve me miell, në mënyrë që të ushqente veten dhe fëmijët e tjerë.

Gjashtë gra në kampe të ndryshme zhvendosjeje kanë ndarë histori të ngjashme. Sipas dëshmive, këto raste të shkëmbimit të martesës së vajzave për ushqim do të ishin të paimagjinueshme përpara nisjes së luftës në vitin 2023.

UNFPA thekson se mbledhja e të dhënave për të përcaktuar përmasat reale të fenomenit mbetet e vështirë, veçanërisht për shkak të nënraportimit.

Vajzat që kanë humbur prindërit gjatë luftës konsiderohen ndër grupet më të ekspozuara.

Një grua e intervistuar në një kamp në Gaza City tregoi se kishte marrë pjesë në martesën e dy vajzave të familjes, përkatësisht 14 dhe 15 vjeç.

“Xhaxhallarët e tyre i martuan shumë të reja. E dini pse? Sepse babai dhe nëna e tyre u vranë dhe xhaxhallarët donin të hiqnin përgjegjësinë dhe shpenzimet nga vetja”, tha ajo.

Martesat e hershme dhe pasojat shëndetësore

Organizata palestineze Women’s Affairs Center, e cila bashkëpunon me UNFPA-në, si dhe organizata të tjera mbështetëse, kanë dokumentuar raste të vajzave të martuara në moshë të mitur, të cilat më pas kanë përjetuar dhunë dhe janë përballur me shtatzëni.

Sipas punonjësve humanitarë, vajzat në fillim të adoleshencës përballen me rrezik më të lartë për abort spontan dhe lindje të foshnjave me peshë të ulët krahasuar me gratë e rritura.

“Po shohim që shtatzënitë e adoleshenteve po rriten ndjeshëm për shkak të martesave të fëmijëve”, tha Owomuhangi.

Ai theksoi se shtatzënia në moshë të hershme bëhet veçanërisht e rrezikshme kur kombinohet me kequshqyerjen, kushtet e këqija higjienike dhe mungesën e shërbimeve shëndetësore.

Kombet e Bashkuara dhe shumica e organizatave humanitare i klasifikojnë martesat e vajzave nën moshën 18 vjeç si martesa të hershme.

Edhe përpara luftës, fenomeni ishte më i përhapur në Gazën e drejtuar nga Hamasi sesa në Bregun Perëndimor, megjithëse kishte qenë në rënie.

Vajzat humbin shkollën

Para luftës, vajzat në Gaza kishin rezultate më të mira arsimore se djemtë në nivelet e arsimit mbi ciklin fillor. Tani, pas mbylljes së zgjatur të shkollave, shumë fëmijë kanë braktisur arsimin. Për djemtë ka presion për të gjetur punë informale për të ndihmuar familjet, ndërsa vajzat përballen me shqetësime të shtuara për sigurinë.

Rreth 700 mijë fëmijë kanë humbur për gati tre vjet mundësinë për të ndjekur rregullisht mësimin fizik në shkolla.

Në kushtet e kampeve të mbipopulluara, mungesës së privatësisë dhe jetesës pranë personave të panjohur, organizatat humanitare raportojnë gjithashtu rritje të shqetësimeve për ngacmimet dhe abuzimet seksuale.

Për disa familje, martesa e vajzave shihet si një mënyrë për t’i mbrojtur ato dhe për të ruajtur normat e modestisë në një shoqëri konservatore.

Rriten raportimet për dhunë seksuale

Dhuna seksuale në Gaza vazhdon të jetë shumë e nënraportuar, kryesisht për shkak të frikës nga stigma, hakmarrja dhe pasojat sociale.

Auditimet e sigurisë të kryera nga OKB-ja kanë evidentuar rreziqe të veçanta për gratë dhe vajzat gjatë natës. Për këtë arsye, shumë prej tyre shmangin përdorimin e tualeteve dhe ambienteve sanitare në kampet e zhvendosjes.

Sipas analizës më të fundit të një grupi pune të drejtuar nga UNFPA, rastet e dhunës seksuale, përfshirë përdhunimin dhe sulmet seksuale, janë bërë “kritike” në Gaza.

Nga prilli deri në qershor 2026, ato përbënin 2.7% të të gjitha rasteve të raportuara të dhunës me bazë gjinore, krahasuar me 2.1% në tremujorin paraardhës. Në shifra absolute, kjo përfaqësonte një rritje prej 61% të rasteve të raportuara.

Organizatat humanitare thonë se një pjesë e rritjes mund të lidhet edhe me përmirësimin e mekanizmave të raportimit, rritjen e ndërgjegjësimit dhe krijimin e mënyrave më konfidenciale për të denoncuar rastet.

Të dhënat demografike tregojnë se shumica e të mbijetuarve ishin gra të moshës 18-59 vjeç. Vajzat adoleshente përbënin 8%, ndërsa burrat e rritur 5%.

Veçanërisht të rrezikuara janë gratë e veja, si dhe gratë, bashkëshortët e të cilave janë të arrestuar ose rezultojnë të zhdukur.

Sipas të dhënave të cituara në raport, pothuajse një në katër familje në Gaza drejtohet tashmë nga një grua, rreth dyfishi i përqindjes së regjistruar përpara luftës. Një grua e intervistuar në Gaza City tregoi për rastin e një vejushe që kërkonte një tendë për të strehuar familjen.

“Një përfaqësues i kampit i tha: ‘Do të të jap një tendë, do të të vendos në kampin tonë dhe ti mund të vish të qëndrosh me mua sonte’”, tregoi ajo.

Kushtet humanitare, faktor kyç për sigurinë

Organizatat humanitare argumentojnë se rreziqet me të cilat përballen gratë dhe vajzat mund të reduktohen ndjeshëm përmes përmirësimit të kushteve të jetesës.

Mes masave të kërkuara janë lejimi i hyrjes në Gaza të strehimeve më cilësore, pajisjeve për përmirësimin e tualeteve dhe sistemeve të kanalizimeve, si dhe ndriçimit të ambienteve publike.

Izraeli kufizon hyrjen e disa produkteve dhe pajisjeve që i konsideron me potencial përdorimi të dyfishtë, civil dhe ushtarak.

Ndërkohë, organizatat humanitare po përpiqen të përmirësojnë aksesin në arsim dhe shërbime shëndetësore, ndërsa janë planifikuar edhe fushata afatgjata kundër dhunës në familje dhe martesave të fëmijëve.

Për shumë gra në Gaza, lufta ka ndryshuar në mënyrë të pakthyeshme jetën e tyre. Megjithatë, ato shpresojnë që përmirësimi i kushteve të jetesës dhe rikthimi i shërbimeve bazë t’u mundësojë të ardhmen të paktën të ndihen më të sigurta.