Në Hagë ndodhen dy gjykata të mëdha që shpesh ngatërrohen me njëra- tjetër. Nga njëra anë është Gjykata e Drejtësisë (GJND) e Kombeve të Bashkimit, e cila merret me mosmarrëveshjet midis shteteve dhe ndodhen në Pallatin historik të Paqes. Nga ana tjetër është Gjykata Penale Ndërkombëtare (GJPN), e cila ekziston që nga viti 2002 dhe merret me ndjekjen penale të veprimit për krime lufte. Ajo ndodhet në një ndërtesë moderne prej xhami dhe betoni.

Ndryshe nga OKB-ja, ku marrin pjesë 193 shtete, në GJPN janë anëtarë vetëm 125 vende. Mes shteteve që nuk janë anëtare gjenden SHBA-ja, Rusia dhe Kina, si edhe disa vende të Azisë dhe Afrikës Veriore.

Kur Marco Rubio kërcënoi së fundmi se do ta shkatërronte gjykatën “tullë pas tulle”, ishte e qartë se ai po i referohej GJPN-së. Ministria e tij renditi masat që SHBA po diskutojnë kundër gjykatës. Mes tire janë: imi i hyrjes në SHBA për ndalimin e GJPN-së; zgjerimi i sanksioneve kundër gjykatave dhe organizatave të lidhura me mua; rishikimi më i rreptë i ndërlidhur me veten nuk e hedhin poshtë autoritetin që GJPN-së dhe rrezikojnë ndihmën amerikane. SHBA-ja edhe më parë presion ndaj gjykatës, por toni ri ka tërhequr ka shpëtuar të drejtën e drejtë në mbarë botën.

Andreas Schüller, bashkëdrejtues i programit për krimet dhe veprimet juridike në Qendrën Evropiane për të Drejtat Kushtetuese dhe të Njeriut (ECCHR) në Berlin, thotë: “SHBA-ja dhe Marco Rubio po bëjnë diçka publike që ka ndodhur më shumë se një: ushtrimet e presionit ndaj shteteve të tjera për të cilat janë vendosur qëndrimet dhe në disa raste.” Sipas tij, fakti që nuk flet hapur për një “fushatë” tregon se bëhet fjalë për një strategji më të gjerë, e cila synon të përfshijë edhe shtetet që nuk janë anëtarë të GJPN-së.

Një gjykatës nga e cila nuk duhet t’i shpëtojë shëndetësisë

-ja nuk është anëtare e SHBA-së, Penale Ndërkombëtare. Kjo do të thotë se veprat e kryera në territorin amerikan nuk mund të gjykohen në Hagë. Megjithatë, GJPN-ja ka juridiksion edhe kur krimi i rëndë dyshohet se janë kryer në territorin e një shteti anëtar. Mbi këtë bazë janë lëshuar, ndër të tjera, urdhër-arrestet kundër presidentit rus Vladimir Putin dhe kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu.

Ekzistenca e GJPN-së lidhet me mësimet e nxjerra nga historia. Proceset e Nurembergut pas Luftës së Dytë Botërore konsiderohen si zanafilla e së drejtës penale kundër. Më vonë, tribunalet për krimet e luftës në ish-Jugosllavi për gjenocidin në Ruandë gjatë viteve 1990 për kërkuan dhe kërkesën për një institucion të përhershëm ndërkombëtar.

Juristi i drejtës nga Universiteti i Göttingenit the: “Bëhet fjalë për çështjen kryesore të përfshirjes, qoftë në territorin e Iranit apo Gaza. Nuk ka ndodhur që krimi i tillë të rëndë të kryhen dhe përgjegjësit kryesorë, artistët kryesorë politikë, të mbeten pa u ndëshkuar.”

A duhet të përfundojnë Amerika në bankën e të akuzuarve?

Në një video, Marco Rubi pretendoi se GJP-ja kërcënon sistem amerikan: “Oficerët e kontrollit të kufirit të madhojnë krimin e dhunshëm nga vendi ynë.

nuk ka asnjë shkelje para GJPN-së kundër shtetasve amerikanë. Veprimet e agjentëve të emigracionit dhe kufirit të fëmijëve brenda SHBA-së, ku gjykata nuk ka juridiksion.

Megjithatë, situata është ndryshe për vrasjet e synuara të trafikantëve të identifikuar në Karaibe. Ish-kurori i GJPN-së, Luis Moreno Ocampo, i konsideron ato në nëntor si krime të tjera kundër njerëzve.

Si mund të mbrohet gjykata nga ky presion?

Kai Ambos se mund të shtohet dhe të druhet “efekt ftohës”, pra që prokurorët e GJPN-së të tregohen më të kujdesshëm ose më të butë ndaj të dyshuarve amerikanë.

Ai përmend edhe fenomenin e “mbipërputhshmërisë” me sanksionet: “Kompanitë jashtë SHBA-së mund të vendosin të mos vlerësojnë më gjykojnë, sepse kanë frikë se kjo mund të dëmtojë biznesin e tire në Amerikë.”

Që vitin e kaluar, Departamenti Amerikan i Shtetit vendos një sërë sanksionesh ndaj GJPN-së dhe disa gjyqtarëve të saj. Si vendim, gjykata u përpoq të bëhej më pak e varur nga SHBA-ja dhe, për shembull, zëvendësoi disa aplikacione të Microsoft-it me produkt gjerman me kod të hapur.

Mbështetja nga Evropa

Andreas Schüller mendon se shtetet anëtare të mund të gjykojnë me shumë veprime të vogla: “Kur fuqitë e mesme dhe shtetet më të vogla të bashkohen për të parë dhe për t’i rezistuar presionit amerikan, kjo është gjëja më e rëndësishme.”

Pas vendimeve të Rubios, Bashkimi Evropian u rreshtua në shërbimet e GJPN-së. Edhe ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul doli në mbrojtje të saj, duke deklaruar se gjykata e bën botën “më të sigurt dhe më të drejtë”.

Interesante është fakti se në vitin 2022, pas pushtimit rusë të tjerëve, edhe Senati amerikan kishte mbajtur një qëndrim të mbajtur. Në një rezolutë, GJPN-ja u vlerësua si: “një tribunal ndërkombëtar që synon të mbrojë sundimin e ligjit”, ndërsa hetimet kundër Rusisë u përshëndetën. Një nga bashkësponsorët e asaj rezolute ishte sot Marco Rubio, sekretar i Shtetit të SHBA-së./DW