Bashkimi Evropian po planifikon tu ofrojë vendeve që synojnë anëtarësimin një qasje më të shpejtë në tregun e përbashkët evropian, edhe përpara se ato të bëhen zyrtarisht anëtare. Sipas një projektpropozimi të Komisionit Evropian, vendeve kandidate do tu ofrohet një “integrim gradual” në ekonominë e BE-së. Kjo mund të përfshijë tregti me më pak pengesa dhe pjesëmarrje në programe kërkimore të BE-së, ndërsa procesi i anëtarësimit është ende në zhvillim.

Në këmbim, vendet kandidate pritet të përafrojnë qëndrimet e tyre me BE-në përballë shteteve që konsiderohen kundërshtare të bllokut, si dhe ndaj rivalëve industrialë. Propozimi synon të krijojë një lidhje më të ngushtë ekonomike me vendet kandidate, disa prej të cilave kanë pritur prej vitesh për anëtarësimin në BE.

“Tregu i vetëm është përparësia e parë për konvergjencën ekonomike. Integrimi më i hershëm do të hapte mundësi për bizneset e Unionit, do të forconte zinxhirët e vlerave evropiane dhe do të zvogëlonte varësitë strategjike. Komisioni do të identifikojë se ku përshtatja rregullatore e verifikuar dhe kapaciteti zbatues lejojnë pjesëmarrje më të thellë në kërkim, inovacion dhe bashkëpunim industrial, si dhe akses më të gjerë në treg. Prioritet duhet t’u jepet mundësive që çojnë përpara përgatitjet e anëtarësimit dhe plotësojnë nevojat e përbashkëta ekonomike dhe strategjike”, thuhet në projektpropozimin e siguruar nga POLITICO.

Rishikimi, i mbikëqyrur nga këshilltari kryesor i von der Leyen, Alexandre Adam, një ish-ndihmës i Presidentit francez Emmanuel Macron, do të rishikonte rrënjësisht qasjen e BE-së ndaj vendeve në fqinjësinë e saj. Aktualisht, pothuajse të gjitha përfitimet ekonomike të bashkëpunimit më të ngushtë janë të rezervuara për anëtarët, por asnjë shtet i ri nuk është bashkuar që nga Kroacia në vitin 2013.

Si pjesë e paketës së masave të Adamit, Ukrainës, Moldavisë, Shqipërisë dhe Malit të Zi do tu ofrohen “udhërrëfyes” të hartuar për të përshpejtuar procesin e anëtarësimit në vitet e ardhshme. Ndërsa vende të tjera, si Maqedonia e Veriut, Kosova, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia dhe Turqia, e kanë parë procesin të zvarritet, me frikën në rritje se ato do të shkëputen ose do të afrohen më shumë me Rusinë ose Kinën.

Sipas planit të Komisionit, përfitimet ekonomike të ofruara për vendeve kandidate do të varen nga mbështetja e tyre për objektivat e politikës së jashtme të BE-së. Aksesi në tregun e vetëm do të varet edhe nga fakti që ato të mos ndajnë teknologjitë kryesore me shtete armiqësore dhe rivalë tregtarë.

“Ndërsa integrimi industrial dhe i tregut thellohet, pjesëmarrja në sektorë të ndjeshëm duhet të shoqërohet me bashkëpunim në shqyrtimin e investimeve, kontrollet e eksporteve, zbatimin e sanksioneve dhe mbrojtjen e teknologjive të ndjeshme. Vlerësimet e aksesit duhet të marrin në konsideratë shtrirjen strategjike, varësitë kritike dhe kapacitetin për të menaxhuar rreziqet për infrastrukturën dhe zinxhirët e furnizimit. Kur këto kushte nuk plotësohen, fusha e pjesëmarrjes duhet të përshtatet sipas instrumentit përkatës,” thuhet në dokument.

Ndër fushat që po merren në konsideratë për bashkëpunim më të ngushtë janë gjysmëpërçuesit, teknologjitë kuantike, bioteknologjia, inteligjenca artificiale dhe hapësira.

Vizita e Von der Leyen në Ballkanin Perëndimor

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka mbërritur sot në Shqipëri për bisedime, si pjesë e turneut të saj në Ballkanin Perëndimor. Ajo do të vizitojë gjithashtu Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut, të cilat, sipas planit të ri, nuk do të përfitojnë nga një proces i përshpejtuar i anëtarësimit në BE. Gjatë vizitës, Von der Leyen pritet të diskutojë për përfitimet ekonomike që mund të sjellë një bashkëpunim më i ngushtë me BE-në.

“Integrimi gradual duhet të jetë i prekshëm për qytetarët dhe bizneset tona. Ne duam akses më të madh në tregun e vetëm të BE-së, në skemat financiare dhe të financimit evropian, si dhe në programe të përbashkëta në fusha të tilla si energjia, dixhitalizimi, kërkimi, arsimi dhe infrastruktura. Ne mbështesim integrimin gradual, por duhet të jetë një rrugë drejt anëtarësimit të plotë në BE, jo një proces paralel apo një zëvendësim i tij. Kosova është gati të bëjë pjesën e saj”, tha kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, për POLITICO.

Sipas rishikimit, qëllimi përfundimtar i vendeve kandidate duhet të jetë bërja anëtare të plota të BE-së.

“Megjithatë, anëtarësimi kërkon kohë: vendet kandidate duhet të përfundojnë një proces rigoroz, të bazuar në meritë, dhe të zbatojnë reforma të gjera dhe të qëndrueshme. Kjo kohë duhet të përdoret plotësisht strategjikisht si për të përgatitur Bashkimin për një anëtarësim më të gjerë, ashtu edhe për të thelluar integrimin gradual në fushat me interes të ndërsjellë,” thuhet në draft. 

Megjithatë, përfitimet do të varen nga vendet që bëjnë pjesën e tyre.

“Kur këto detyrime nuk përmbushen, pjesëmarrja duhet të mbetet e kthyeshme. Qasja duhet të pezullohet ose të tërhiqet aty ku është e justifikuar”, paralajmëron propozimi.

Ndryshime të brendshme në BE

Anëtarët aktualë të BE-së kanë shprehur shqetësim në lidhje me perspektivën e pranimit të vendeve të reja në bllok, të cilat më pas mund të shkelin angazhimet e tyre dhe të përmbysin politikat kryesore. Nën drejtimin e ish-kryeministrit të saj, Viktor Orbán, Hungaria përdori veton e saj për të bllokuar sanksionet ndaj Rusisë dhe mbështetjen për Ukrainën.

Rishikimi i Adamit, që do tu paraqitet zyrtarëve të lartë më 6 tetor, kur von der Leyen të kthehet nga Ballkani Perëndimor, do të propozojë kushte të reja për ata që i bashkohen bllokut, për t’u siguruar që ato të mos shkelin demokracinë dhe sundimin e ligjit.

“Procesi i pranimit duhet të krijojë më shumë sesa thjesht harmonizim ligjor. Institucionet duhet të funksionojnë në praktikë dhe reformat duhet të zgjasin. Prandaj, monitorimi, stimujt dhe zbatimi duhet të formojnë një kornizë të vazhdueshme që shtrihet përtej pranimit,” thuhet në dokument.

Por BE-ja do të ndryshojë gjithashtu për të akomoduar një anëtarësim më të gjerë, duke shkuar shumë përtej klubit të demokracive të pasura të Evropës Perëndimore, siç u konceptua fillimisht.

Blloku mund të ndryshojë rregullat e tij për të qenë më pak i prekshëm ndaj tekave të anëtarëve individualë, përfundon shqyrtimi, pa pasur nevojë të rihapë nenet themelore të ligjit të BE-së dhe potencialisht të shkaktojë referendume kombëtare në të gjithë bllokun.

“Komisioni mbështet ndryshimin e Traktatit aty ku është e nevojshme, por konsideron se masat që janë tashmë të disponueshme sipas Traktateve duhet të merren përpara tani”, thuhet më tej.

Ndër opsionet që po shqyrtohen është një masë për të siguruar që më shumë vendime të mund të merren me një shumicë të kualifikuar të vendeve anëtare në mbështetje të saj.

“Votimi me shumicë të kualifikuar është tashmë rregulli i përgjithshëm sipas Traktateve, por unanimiteti mbetet në disa fusha strategjikisht të rëndësishme. Ndërsa anëtarësimi rritet, rreziku i vonesës ose bllokimit ka të ngjarë të rritet”, shkruhet në draft.

Të ashtuquajturat klauzola kalimtare, të cilat lejojnë që vendimet të merren me shumicë votash në vend të unanimisht, mund të përdoren për të lehtësuar miratimin e sanksioneve, përgjigjet ndaj krizave të të drejtave të njeriut dhe vendosjen e misioneve civile në zonat e konfliktit.

Megjithatë, këto klauzola kërkojnë që në radhë të parë të aktivizohen me mbështetje unanime të vendeve anëtare. Udhëheqësve nga e gjithë BE-ja do tu kërkohet të japin mendimin e tyre në diskutimin se si të sjellin anëtarë të rinj në bllok dhe çfarë tu ofrojnë atyre që ende presin, në një samit dy-ditor në Bruksel nga 15 tetori.

Komisionerja e zgjerimit e von der Leyen, Marta Kos, ka thënë se propozimet e reja, të kombinuara me mbështetjen nga kryeqytetet për të përshpejtuar procesin, ofrojnë mundësinë për një “vjeshtë zgjerimi” në të cilën mund të bëhen ndryshime të papara.