Për vite me radhë, kur flitej për diagnostikimin e Alzheimerit, mendja shkonte menjëherë te ekzaminime komplekse si PET-i i trurit ose analiza e lëngut cerebrospinal. Sot, megjithatë, skenari po ndryshon dhe po shkon drejt metodave më të thjeshta dhe më pak invazive.

Në Shtetet e Bashkuara, FDA ka miratuar teste gjaku që mund të ndihmojnë mjekët të vlerësojnë nëse në tru ka patologji amiloide të lidhur me Alzheimerin.

Kjo nuk do të thotë se një analizë e vetme gjaku vendos vetë diagnozën. Rezultati duhet të interpretohet gjithmonë së bashku me simptomat, historinë klinike dhe ekzaminime të tjera.

Por është një hap i rëndësishëm.

Testi Elecsys pTau217

Një nga testet e reja është Elecsys pTau217, i zhvilluar nga Roche në bashkëpunim me Eli Lilly.

Ai mat në gjak proteinën tau të fosforiluar 217, ose pTau217, një biomarker që lidhet me patologjinë e Alzheimerit.

Vlera e testit nuk qëndron te fakti se “zbulon Alzheimerin” në mënyrë absolute, por se ndihmon mjekun të kuptojë nëse prania e amiloidit në tru është e mundshme apo jo.

Kjo mund të reduktojë nevojën për ekzaminime më invazive ose më të kushtueshme në disa pacientë.

Sipas Roche, avantazhi kryesor është pikërisht përdorimi i një biomarkeri të vetëm për të ndihmuar në konfirmimin ose përjashtimin e patologjisë amiloide.

Dan Malarek, drejtues i Roche Diagnostics North America, e ka përshkruar testin si një mjet që mund ta afrojë diagnostikimin më shumë te pacienti dhe t’u japë mjekëve më shumë siguri në zgjedhjen e hapave të mëtejshëm.

Pse një test gjaku mund të ndryshojë shumë gjëra?

Sepse metodat që përdoren tradicionalisht për të vlerësuar Alzheimerin nuk janë gjithmonë lehtësisht të aksesueshme.

PET-i cerebral mund të jetë i kushtueshëm dhe nuk është i disponueshëm kudo.

Analiza e lëngut cerebrospinal kërkon punksion lumbar, një procedurë më invazive.

Një test gjaku është shumë më i thjeshtë për t’u kryer dhe, nëse përdoret në mënyrë të saktë, mund të ndihmojë në identifikimin më të hershëm të pacientëve që kanë nevojë për vlerësime të tjera.

Dhe sot kjo ka më shumë rëndësi se disa vite më parë.

Për herë të parë ekzistojnë terapi që nuk e kurojnë Alzheimerin, por mund të ndikojnë në disa mekanizma biologjikë të sëmundjes dhe të ngadalësojnë progresin te pacientë të përzgjedhur.

Prandaj diagnoza më e hershme po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme.

Jo një test për njerëzit pa simptoma

Ky është një sqarim thelbësor.

Elecsys pTau217 është menduar për persona 55 vjeç e lart që kanë simptoma ose probleme njohëse të përputhshme me Alzheimerin.

Nuk është një test screening për njerëzit që ndihen mirë dhe duan “të kontrollohen për siguri”.

Pra, nuk është një analizë që duhet bërë rutinë vetëm sepse dikush ka kaluar një moshë të caktuar.

Rezultati ka kuptim vetëm brenda një vlerësimi klinik.

Një tjetër test për pacientë edhe nga mosha 40 vjeç

Një tjetër zhvillim vjen nga C2N Diagnostics me testin PrecivityAD2, i cili mori miratimin e FDA-së në gusht 2026.

Ky test është i destinuar për të rritur nga mosha 40 vjeç e lart që paraqesin shenja ose simptoma të dëmtimit njohës.

Edhe ky nuk është test screening.

PrecivityAD2 mat dy raporte biomarkerësh në gjak:

Aβ42/Aβ40, që lidhet me beta amiloidin, dhe p-tau217/np-tau217, që lidhet me proteinën tau.

Të dhënat kombinohen përmes një algoritmi dhe gjenerojnë atë që quhet Amyloid Probability Score 2, ose APS2.

Është një rezultat nga 0 në 100 që tregon probabilitetin që në tru të jetë e pranishme patologjia amiloide.

Por edhe këtu, një numër nuk është diagnozë.

Mjeku duhet ta lexojë rezultatin së bashku me simptomat, testet njohëse, historinë klinike dhe, kur është e nevojshme, ekzaminime të tjera.

Çfarë ndryshimi ka mes dy testeve?

Elecsys pTau217 përdor një qasje më të thjeshtë, sepse mat një biomarker të vetëm.

PrecivityAD2 kombinon disa biomarkerë dhe një algoritëm për të prodhuar një rezultat probabiliteti.

Një tjetër ndryshim është mosha e pacientëve për të cilët janë miratuar.

Testi i Roche është për persona 55 vjeç e lart me simptoma njohëse.

PrecivityAD2 përfshin edhe pacientë simptomatikë nga mosha 40 vjeç.

Por kjo nuk do të thotë se çdo 40 apo 50 vjeçar duhet të bëjë testin.

Të dyja analizat janë menduar për njerëz që kanë shenja të një dëmtimi njohës dhe që po vlerësohen nga mjeku.

A mund të “konfirmojë” vërtet një analizë gjaku Alzheimerin?

Jo në kuptimin që një analizë e vetme e gjakut mjafton për të thënë përfundimisht: “Ky person ka Alzheimer”.

Ajo mund të ndihmojë shumë në procesin diagnostik.

Mund të tregojë nëse biomarkerët janë të përputhshëm me patologjinë e Alzheimerit.

Mund të ndihmojë në përzgjedhjen e pacientëve që kanë nevojë për teste të tjera.

Mund të zvogëlojë përdorimin e disa ekzaminimeve më invazive.

Por diagnoza mbetet klinike dhe duhet të bëhet nga specialisti.

Pse diagnostikimi i hershëm ka rëndësi?

Sepse Alzheimeri fillon të zhvillohet biologjikisht shumë kohë përpara se simptomat të bëhen të rënda.

Në fazat e hershme mund të shfaqen probleme me kujtesën, vështirësi për të gjetur fjalët, çorientim, probleme me organizimin ose ndryshime në funksionimin e përditshëm.

Por këto simptoma nuk nënkuptojnë automatikisht Alzheimer.

Mund të lidhen edhe me depresionin, mungesën e gjumit, probleme të tiroides, mungesa vitaminash, medikamente, sëmundje neurologjike të tjera apo edhe me plakjen normale.

Pikërisht për këtë arsye biomarkerët mund të jenë kaq të dobishëm: i japin mjekut një tjetër pjesë të mozaikut.

Një ndryshim i madh në mënyrën si mendojmë Alzheimerin

Lajmi më i rëndësishëm nuk është thjesht se “tani ka një test gjaku”.

Është se diagnostikimi i Alzheimerit po kalon drejt një epoke ku biomarkerët mund të maten më lehtë, më shpejt dhe te më shumë pacientë.

Dhe kjo po ndodh pikërisht në momentin kur edhe trajtimet po ndryshojnë.

Pra, e ardhmja e menaxhimit të Alzheimerit mund të ndërtohet mbi tri shtylla: identifikim më të hershëm, biomarkerë më të aksesueshëm dhe trajtime të synuara për pacientë të përzgjedhur.

Testi i gjakut nuk është përgjigjja e vetme.

Por mund të jetë një nga mjetet që e bën rrugën drejt diagnozës shumë më të thjeshtë se më parë.