Roli i librave në zhvillimin tonë! Rëndësia e leximit te fëmijët dhe adoleshentët

Ndonëse disa prej nesh kënaqen duke lexuar një libër të bukur, të tjerë preferojnë të shohin një serial apo të luajnë videolojëra. Por nga këndvështrimi i neuroshkencës, leximi është shumë më tepër se thjesht argëtim.

Kjo është sidomos e vërtetë për fëmijët dhe adoleshentët. Në trurin e ri, leximi stimulon procese të caktuara njohëse që mund të bëjnë një ndryshim të madh në jetën e të rriturit.

Leximi është i rëndësishëm gjatë adoleshencës sepse është një fazë kur truri ende po zhvillohet. Gjatë kësaj periudhe ndodh një riorganizim intensiv i rrjeteve nervore që forcojnë arsyetimin, planifikimin dhe kontrollin e sjelljes.

Një nga strukturat kryesore të trurit në këtë proces është korteksiprefrontal, një zonë e lidhur me ato që quhen funksione ekzekutive, të cilat janë përgjegjëse për ruajtjen e vëmendjes, frenimin e shpërqendrimeve dhe kontrollin e përpunimit të informacionit. Përvoja të caktuara gjatë kësaj faze mund të përshpejtojnë zhvillimin njohës dhe të ndihmojnë në forcimin e këtyre aftësive.

Kuptimi i një teksti të gjatë aktivizon

shumë procese mendore që truri i adoleshentit ende po i ndërton: mbajtjen e vëmendjes për një kohë të gjatë, rikujtimin e informacionit të mëparshëm, krijimin e lidhjeve mes ideve, formimin e parashikimeve, zbulimin e mospërputhjeve dhe ndërtimin aktiv të kuptimit të tregimit. Pra, larg të qenit një aktivitet pasiv, leximi kërkon përpjekje të konsiderueshme mendore.

Pikërisht për shkak të këtij angazhimi, leximi nuk krijon gjithmonë të njëjtën tërheqje të menjëhershme si aktivitetet më pasive. Ndërsa shumë forma argëtimi digjital ofrojnë kënaqësi të menjëhershme dhe një rrjedhë të vazhdueshme stimujsh të rinj, leximi kërkon një periudhë fillestare përqendrimi dhe angazhimi përpara se shpërblimi i tregimit të bëhet i dukshëm.

Leximi dhe gjendja e rrjedhës

Teksa aftësitë e leximit forcohen, ndodh diçka interesante: leximi fillon të rrjedhë natyrshëm. Kur proceset e deshifrimit të fjalëve, kuptimit të tyre dhe lidhjes së informacionit bëhen automatike, përpjekja mendore zvogëlohet dhe lexuesi mund të zhytet në tregim.

Vëmendja kalon nga deshifrimi i fjalive te kuptimi i botës së tregimit dhe personazheve. Pikërisht në këtë pikë leximi bëhet, për shumë njerëz, një aktivitet i këndshëm.

Dhe leximi i rregullt nuk sjell vetëm kënaqësi: ai gjithashtu përmirëson zhvillimin njohës. Në fakt, lidhja e tij me përparimin gjatë adoleshencës është veçanërisht e fortë dhe madje tejkalon faktorë të tjerë si niveli arsimor i prindërve.

Ai na ndihmon gjithashtu të kuptojmë mendimet dhe gjendjet emocionale të të tjerëve, si dhe të analizojmë proceset tona mendore, të vlerësojmë informacionin dhe të dallojmë argumentet e forta nga ato të dobëta. Duke forcuar mendimin kritik, ai na mbron nga lajmet e rreme dhe dezinformimi.Jo të gjitha aktivitetet e kohës së lirë i aktivizojnë këto procese në të njëjtën thellësi.

A ka rëndësi çfarë lexojmë?

Letërsia artistike, si romanet apo tregimet me personazhe të paparashikueshme dhe situata të paqarta, është veçanërisht e dobishme për të kuptuar gjendjet mendore dhe emocionale të të tjerëve, sepse e zhyt lexuesin në botë shoqërore komplekse. Librat informues ose edukativë, nga ana tjetër, kontribuojnë më shumë në zhvillimin e arsyetimit.

Idealja është të lexoni atë që ju pëlqen më shumë. Megjithatë, leximi i teksteve më të larmishme dhe cilësore zhvillon një gamë më të gjerë aftësish.

Pse nuk të pëlqen leximi?

Jo të gjithëve u duket leximi tërheqës në vetvete. Studimet psikologjike tregojnë se, kur bëhet fjalë për aktivitete që kërkojnë përpjekje, fillimi i hershëm dhe praktikimi i shpeshtë janë thelbësore për t’i bërë ato të kënaqshme me kalimin e kohës. Leximi nuk bën përjashtim.

Nëse ekspozoheni ndaj leximit që në moshë të vogël, ka më shumë gjasa të zhvilloni ndjenja pozitive ndaj librave. Por nëse përvojat e para kanë qenë negative, ju kanë detyruar të lexoni gjëra që nuk ju interesonin, ose keni hasur vështirësi dhe e keni parë leximin si të mërzitshëm, motivimi do të jetë më i ulët.

Prandaj është shumë e rëndësishme që në shkolla dhe në shtëpi të kemi akses në lloje të ndryshme librash, të kemi mundësi të zgjedhim çfarë lexojmë, të lexojmë së bashku dhe të gjejmë tregime që lidhen me interesat dhe shqetësimet tona.

Për ata që mendojnë se “leximi nuk është për ta”, është e rëndësishme të kujtohet se vështirësia fillestare nuk do të thotë mungesë aftësie, përkundrazi, është pjesë e procesit të të nxënit. Me përvojë, kuptimi i leximit bëhet më i lehtë dhe më pak i lodhshëm, ndaj është më mirë të mos hiqet dorë para se të bëhet i këndshëm. Edhe ata që e kanë më të vështirë mund të përfitojnë prej tij.

Në fund, rrugët e leximit, ashtu si rrugët e jetës, janë të ndryshme dhe aftësitë zhvillohen në mënyra të ndryshme me kalimin e kohës. Por për fëmijët dhe adoleshentët, leximi është i rëndësishëm. Në adoleshencë, ai është më shumë se një praktikë kulturore, ai stërvit vëmendjen, imagjinatën, arsyetimin dhe mendimin kompleks në një kohë kur truri zhvillohet me ritme të shpejta.

Të zgjedhësh të mos lexosh nuk do të thotë vetëm të humbasësh një mënyrë për të kaluar kohën. Do të thotë edhe të heqësh dorë nga një mjet i fuqishëm për zhvillimin njohës dhe për një formim të plotë kulturor, kritik dhe qytetar.