Bashkimi Evropian po bën një hap drejt forcimit të autonomisë së tij mbrojtëse, pasi miraton pesë programet e para të përbashkëta evropiane të mbrojtjes që do të financohen përmes Programit Evropian të Industrisë së Mbrojtjes (EDIP), me një buxhet total prej 325 milionë eurosh.

Sipas raportimeve nga mediat e huaja, projektet specifike kanë të bëjnë me aftësitë kritike ushtarake, nga zhvillimi i dronëve dhe sistemeve kundër-UAV deri te mbrojtja e infrastrukturës detare, mbrojtja hapësinore, mbrojtja kundërajrore dhe antiraketë, si dhe forcimi i sigurisë në krahun lindor të Evropës.

Projektet Evropiane të Mbrojtjes me Interes të Përbashkët (EDPCI ) u krijuan në kuadër të EDIP, i cili u miratua nga BE në vitin 2025, me qëllim që t’u lejojë Shteteve Anëtare të bashkëpunojnë në programe të mëdha dhe komplekse mbrojtëse që do të ishin të vështira për t’u zbatuar individualisht nga secili vend. Pesë projektet e përzgjedhura do të marrin fonde fillestare nga BE, duke krijuar gjithashtu kushtet për mbështetje të mundshme shtesë përmes Fondit Evropian të Konkurrueshmërisë në të ardhmen.

“Këto projekte demonstrojnë bashkëpunim praktik midis Shteteve Anëtare për sigurinë e Evropës. Në bashkëpunim të ngushtë me partnerët tanë, Norvegjinë dhe Ukrainën, ne po ndërmarrim hapa vendimtarë për të mbrojtur hapësirën, hapësirën ajrore, detet, kabllot nënujore dhe qytetarët tanë”, tha Ministrja Irlandeze e Mbrojtjes Helen McEdy, vendi i së cilës mban presidencën e rradhës të Këshillit të BE-së.

Pesë programet evropiane të mbrojtjes

1. DECODER- Rezistenca evropiane ndaj dronëve dhe sistemeve anti-dronë

Programi Drone and Counter-Drone European Resolve (DECODER) synon të zhvillojë, prodhojë dhe vendosë në mënyrë operative sisteme pa pilot, si dhe teknologji për t’iu kundërvënë dronëve armiqësorë dhe pritet të kushtojë midis 3.5 miliardë euro dhe 5.5 miliardë euro. Qëllimi është të plotësohen boshllëqet kritike në aftësitë e vendeve evropiane, në një kohë kur dronët janë bërë një faktor vendimtar në fushat moderne të betejës, veçanërisht në luftën në Ukrainë.

2. IMSD- Mbrojtja e deteve dhe infrastrukturës nënujore

Programi i Mbrojtjes së Integruar Detare dhe të Shtratit të Detit (IMSD) ka të bëjë me krijimin e një sistemi mbrojtës të integruar dhe ndërveprues në det dhe në shtratin e detit. Qëllimi është të zbulohen, pengohen dhe të reagohet më mirë ndaj kërcënimeve ndaj zonave detare, infrastrukturës kritike dhe kabllove nënujore.

3. HAPËSIRË- Aftësitë evropiane në hapësirë

Programi SPACE synon të forcojë aftësitë hapësinore evropiane në zonat kritike. Ai përfshin satelitë paralajmërues të hershëm për zbulimin e lëshimeve të raketave, komunikime satelitore, shërbime inteligjence, mbikëqyrjeje dhe zbulimi, si dhe sisteme të sakta pozicionimi dhe koherimi. Në të njëjtën kohë, ai parashikon forcimin e aftësive në luftën elektronike të navigimit dhe lëshimin e shpejtë të satelitëve zëvendësues në rast nevoje.

4. EU-FIAMD- Mbrojtja ajrore dhe raketore evropiane

Programi i Mbrojtjes së Integruar Ajrore dhe Raketore të Federuar të BE-së, duke përfshirë Paralajmërimin e Hershëm (EU-FIAMD), ka të bëjë me krijimin e një aftësie të përbashkët evropiane të integruar të mbrojtjes ajrore dhe raketore dhe kostoja e tij pritet të arrijë 55-80 miliardë euro deri në vitin 2040. Ai përfshin sisteme paralajmërimi të hershëm për kërcënimet e ardhshme, si dhe struktura të koordinuara të komandës dhe kontrollit.

5. Mbikëqyrja e Krahut Lindor- Forcimi i Krahut Lindor

Programi i Mbikëqyrjes së Krahut Lindor (EFW) përqendrohet në mbrojtjen e kufijve lindorë të vendeve pjesëmarrëse. Ai mbulon fusha të shumta operacionesh, të tilla si toka, ajri, deti, hapësira kibernetike dhe sektorë të tjerë, me qëllim forcimin e gatishmërisë së përgjithshme të mbrojtjes, ndërsa kostoja e tij vlerësohet të jetë midis 60 dhe 100 miliardë euro deri në vitin 2036. Burime nga Kievi raportojnë se Ukraina po merr pjesë në katër prej këtyre projekteve, ndërsa është përjashtuar vetëm nga ai që ka të bëjë me aftësitë hapësinore.

Nga nëntë propozimet në pesë projekte, Komisioni Evropian nisi më 16 shkurt 2026 një proces konsultimi me shtetet anëtare për të identifikuar projekte të mundshme evropiane të mbrojtjes me interes të përbashkët. U paraqitën gjithsej nëntë propozime.  Pas vlerësimit dhe duke marrë parasysh mendimin e Përfaqësuesit të Lartë të BE-së për Politikën e Jashtme dhe Agjencisë Evropiane të Mbrojtjes, Komisioni propozoi më 3 korrik 2026 listën e pesë projekteve që u miratuan përfundimisht.

Vendimi është pjesë e përpjekjeve të përgjithshme të BE-së për të forcuar industrinë evropiane të mbrojtjes dhe për të zvogëluar varësinë e saj nga vendet e treta për teknologjitë ushtarake kritike.