Neriman Gjinali tempulli i shpirtit dhe fjala që nuk shuhet

NGA BUJAR QESJA

Ka njerëz që i përkasin kohës së tyre. Dhe ka të tjerë, që i përkasin kohës që vjen. Dhe kjo kohës që vjen, është Neriman Gjinali. Jeta e saj na mëson, se besimi nuk është strehë për të dobëtit, por forcë për të qëndruar drejt. Se dija nuk është privilegj, por detyrim moral. Se familja nuk është pengesë për misionin, por themeli i tij.

Në një botë që shpesh e ngatërron zhurmën me vlerën, figura e saj qëndron si një dritë e qetë. Nuk verboi askënd, por ndriçoi shumëkënd. Nuk kërkoi duartrokitje, por la mirënjohje. Nuk ngriti monument për veten, por ngriti njerëz.

Dhe në këtë rrugë, nuk ishte kurrë vetëm. Kujtimi i Bujar Gjinalit ecën pranë saj, si hije fisnike, si zë i heshtur, që i thotë se dashuria e vërtetë nuk mbaron, por shndërrohet në forcë.

Materiali që prezantojmë, është përkulje para një jete të jetuar me kuptim. Një lutje e shkruar. Një dëshmi se ende ka njerëz, që e bëjnë botën më të mirë, jo me zhurmë, por me shembull. Dhe këta njerëz, si Neriman Gjinali, nuk harrohen. Ata bëhen pjesë e ndërgjegjes sonë kolektive.

Ka jetë që nuk maten me vite, por me peshën që lënë pas. Ka njerëz që nuk ecin thjesht nëpër rrugë, por hapin shtigje. Dhe ka gra që, pa zhurmë e pa kërkuar kurrë vëmendje, kthehen në gur themeli për familjen, për institucionin, për qytetin. Neriman Gjinali është nga ato gra të rralla, për të cilat fjala “zonjë” nuk është titull formal, por përkufizim moral.

Ky shkrim nuk është kronikë. Nuk është as biografi e zakonshme. Është rrëfim, tregim i qetë, por i thellë, për një jetë që ka ditur të qëndrojë drejt në kohë të përmbysura, të ruajë besimin kur besimi ndalohej, të mbjellë dije kur heshtja kërkohej dhe të rrisë njerëz, kur egoizmi kërcënonte të bëhej normë.

Një shtëpi ku Zoti nuk u largua kurrë

Neriman Gjinali u lind, në familjen e njohur Gruda të Durrësit. Vajza e vetme e Xhemalit dhe Behijes, u rrit në një shtëpi, ku fjala kishte peshë dhe besimi kishte vend. Ishte një shtëpi e qetë, por e fortë, e thjeshtë, por e pasur në vlera.

Kur në vitin 1967, Shqipëria shpalli luftën kundër fesë, shumë dyer u mbyllën. Objektet e kultit ngrinë, por jo zemrat. Në atë shtëpi, lutjet nuk u shuan. Ato u zhvendosën. U bënë më të heshtura, më të përmbajtura, por edhe më të thella. Faljet, agjërimet, besimi, të gjitha vazhduan, larg syve, por afër Zotit.

Në atë heshtje të detyruar, Nerimani mësoi një mësim të madh, se besimi i vërtetë nuk ka nevojë për zë të lartë. Jeton në qëndrim, në sjellje, në karakter.

Dija akt besimi

“Ikra” –dije, mësim. Kjo fjalë, që Neriman Gjinali e përsërit shpesh, nuk është thjeshtë referencë fetare. Është boshti i jetës së saj. Për të, dija nuk është luks, por detyrim, nuk është ambicie personale, por shërbim.

Studioi biokimi, duke dëshmuar se mendja dhe shpirti nuk janë kundërshtarë. Përkundrazi, janë dy krahë të së njëjtës fluturim. Si mësuese në shkolla 9-tëvjeçare dhe gjimnaze të Durrësit, nuk hyri kurrë në klasë vetëm për të dhënë mësim, por për të ndërtuar njeri.

Zëri i saj është i qetë. Fjala e matur. Qëndrimi i prerë. Nuk ka nevojë për të dhënë urdhër, sepse autoriteti i buron nga përmbajtja.

Ku mësimi bëhet shërbim

Dita e Neriman Gjinalit nuk fillonte me zhurmë. Fillonte herët, me qetësi, me përgatitje të brendshme që nuk shihej, por ndihej. Para se të ishte drejtuese, ishte njeri. Para se të ishte autoritet, ishte shembull.

Në korridoret e Medresesë “Mustafa Varoshi”, prania e saj nuk ishte diktuese. Nuk ecte për t’u parë, por për të qenë pranë. Nxënëset e ndjenin se i shikonte jo si numra, por si fate në ndërtim. Çdo vajzë ishte histori më vete dhe ajo e respektonte këtë individualitet.

Kur fliste, zëri nuk ngrihej. Nuk kishte nevojë. Fjala kishte peshë, sepse vinte nga bindja. Dinte të ndëshkonte kur duhej, por gjithnjë me drejtësi, dinte të falte, por pa relativizuar parimin. Ky ishte ekuilibri i vështirë, që e zotëronte natyrshëm.

Medreseja shtëpi edukimi, jo thjesht shkollë

Kur Neriman Gjinali, mori drejtimin e Medresesë së Vajzave “Mustafa Varoshi”, nuk e gjykoi thjesht detyrë. Kapi një përgjegjësi historike. Për afro 30 vjet, e ktheu këtë institucion në vatër edukimi qytetar, ku feja nuk ndahej nga etika dhe ku dija nuk shkëputej nga humanizmi.

Aty vajzat mësojnë jo vetëm tekstet fetare, por edhe mënyrën si të jenë, të dobishme, të drejta në shoqëri. Nerimani nuk predikon nga lart, por ecën pranë. Jo vetëm gjykon, por edhe udhëzon.

Fjala ndërton nuk tremb

Në filozofinë e jetës së Neriman Gjinalit, fjala nuk është armë, por urë. Ajo beson se fjala duhet të ndërtojë, jo të frikësojë, të sqarojë, jo të diktojë, të ofrojë, jo të ndajë. Kjo filozofi u bë shenjë dalluese, si edukatore dhe si drejtuese.

Në klasë, fjala e saj vinte gjithnjë pas mendimit. Nuk fliste për të mbushur hapësirën, por për t’i dhënë kuptim asaj. Vajzat e reja, shpesh të pasigurta, shpesh të brishta, gjenin tek Nerimani jo vetëm mësuesen, por prani që i dëgjonte. Heshtja e saj ishte po aq edukative sa fjala. Në atë heshtje, nxënësja mësonte të reflektonte, të peshonte veprimet, të gjykonte drejt.

Ajo e dinte se autoriteti i vërtetë nuk buron nga frika, por nga besimi. Dhe besimi fitohet kur njeriu ndjen se respektohet. Prandaj, në medresenë që drejtoi, disiplinës nuk ia dha kurrë fytyrën ndëshkuese. Disiplinë ndërtohej, mbi përgjegjësinë personale dhe ndërgjegjen.

Në kohën kur teknologjia përshpejton ritmin e jetës dhe shpesh e shpërqendron njeriun nga vetvetja, Neriman Gjinali i rikthehej vazhdimisht librit.

“Libri, thotë ajo, është ushqim shpirtëror. Leximi kultivon mendjen, por edhe qetëson shpirtin. Pa lexim, njeriu varfërohet nga brenda”.

Edukimi i vajzës investim në shoqëri

Për Neriman Gjinalin, edukimi i vajzës ishte dhe mbetet, nga investimet më të mëdha shoqërore. Beson se vajza e edukuar, nuk ndërton vetëm veten, por familjen, brezin dhe komunitetin. Prandaj, në medrese, çdo vajzë shihet si përgjegjësi morale dhe shoqërore.

I mësonte vajzat të jenë të ditura, por edhe të ndershme, të forta, por edhe të buta, të besuara, por jo fanatike.

Feja, sipas saj, nuk duhet të mbyllë horizontin e vajzës, por ta zgjerojë atë. Një vajzë e ditur dhe besimtare, është shtyllë stabiliteti për shoqërinë.

Në këtë frymë, Neriman Gjinali ndërtoi model edukimi, ku vajzat dilnin nga shkolla jo vetëm me dije, por me identitet të qartë moral. Ato mësojnë të jenë të dobishme, të përgjegjshme, të përfshira në jetën shoqërore.

Zëri i nxënëses mirënjohje që ngrihet në dëshmi

Kur ish-nxënësja e saj, stomatologia e njohur Jurida Kraja, flet për Neriman Gjinalin, fjalët e saj nuk janë vetëm vlerësim, por dëshmi. Flet për një perfeksion profesional që nuk të shtypte, por të ngrinte. Për një virtuozitet njerëzor, që nuk e bënte tjetrin të ndihej i vogël, por i aftë.

Ky është testi më i fortë i një edukatori. Çfarë thonë nxënësit e tij pas vitesh. Dhe këtu, figura e Neriman Gjinalit del e plotë, e qëndrueshme, e padiskutueshme.

Medreseja si trashëgimi

Në përvjetorin e 20-të të Medresesë “Mustafa Varoshi”, Neriman Gjinali nuk foli për veten, por edhe për ata që erdhën para saj. Osman Sakurti, Nermin Deliallisi, Fatmira Rraklli, Ismail Dizdari, Isuf Kaedani emra që i përmendi me respekt, sepse e dinte se institucionet nuk ndërtohen nga një njeri i vetëm.

Kjo është madhështia e heshtur. Të dish se je pjesë e një zinxhiri, jo maja e tij. Dhe Neriman Gjinali është kështu.

Bujar Gjinali shtylla e heshtur dhe sfidues i fatit

Bujar Gjinali nuk ishte thjesht bashkëshorti i Nerimanit, por figurë më vete. intelektual i formuar, qytetar popullor, njeri që dinte të qëndronte mes librave dhe njerëzve me të njëjtën natyrshmëri.

Studimet e larta për ekonomi, të përfunduara me rezultate të shkëlqyera dhe medalje ari, flasin për mendje të disiplinuar dhe ambicioze. Refuzimi i posteve të larta, për t’u kujdesur për prindërit e sëmurë, flet për një shkallë tjetër vlere, humanen.

Në punët që kreu në arsim, në administratë, në drejtimin e tregshumit të Durrësit, nuk ishte burokrat, por njeri. Kujtohet për fjalën e matur, për buzëqeshjen, për aftësinë për të dëgjuar.

Sëmundja erdhi si sfidë e padrejtë. Por edhe aty, Bujari nuk u dorëzua. Punoi, buzëqeshi, shpresoi. E sfidoi sëmundjen me kurajo, pa e bërë kurrë dramë publike. Deri në fund, mbeti shembull i një force, që nuk ka nevojë për zhurmë.

Ikja e tij në vitin 1993, la boshllëk të madh jo vetëm në familje, por edhe në Durrës. La trashëgimi të qartë. Të jetosh ndershëm, të punosh me përkushtim dhe të largohesh me dinjitet.

Në jetën e Neriman Gjinalit, Bujari nuk ishte thjesht bashkëshort, por bashkudhëtar i vetëdijshëm në misionin që kërkonte durim, mirëkuptim dhe besim të ndërsjellë. E kishte të qartë, se forca e vërtetë nuk matet me zë të lartë, por me qëndrueshmëri.

Në vitet kur Nerimani ndërtonte veten si edukatore dhe drejtuese, Bujar Gjinali ishte aty, jo për të udhëhequr, por për të mbështetur, jo për të diktuar, por për të qëndruar.

Në marrëdhënien e tyre nuk kishte konkurrencë, por harmoni. Secili e njihte hapësirën e tjetrit dhe e respektonte atë. Bujari e kuptonte, se puna e Nerimanit nuk ishte vetëm profesion, por thirrje. Dhe thirrjet nuk pengohen, ato mbrohen.

Në familje, ishte shembull i qetësisë, i maturisë dhe i drejtësisë. Fëmijët u rritën duke parë një baba që nuk impononte autoritetin me frikë, por me shembull. Në këtë familje, fjala dhe heshtja kishin të njëjtën peshë morale. Prandaj edhe kujtohen në paqen e tij.

Grua, nënë, qendresë që nuk u thye

Të jesh grua është dhuratë. Të jesh nënë është përgjegjësi. Të jesh shtyllë është sakrificë. Tek Neriman Gjinali këto tri dimensione nuk u ndanë kurrë, por u shkrinë në një karakter të vetëm, të fortë dhe të qetë njëkohësisht.

Pas largimit të parakohshëm të Bujar Gjinalit, duke u ndarë përgjithnjë nga familja, jeta e Nerimanit mori kthesë të vështirë, që vetëm shpirtrat e fortë dinë ta përballojnë. Dhimbja nuk u bë ankesë. Vetmia nuk u bë dobësi. Ajo e shndërroi humbjen në përgjegjësi, duke mbajtur mbi supe jo vetëm familjen e saj, por edhe misionin edukativ që kishte marrë përsipër.

Si nënë, ajo u bë dyfish prani. Iliri dhe Fisniku nuk u rritën me mungesën e një figure, por me trashëgiminë morale të dy prindërve. Ajo u mësoi me shembull se forca nuk është të mos biesh, por të ngrihesh pa humbur besimin.

Dhe besimi i saj në Zot nuk ishte retorikë, por busull. Iliri dhe Fisniku kanë mbaruar për inxhinjeri. Bashkshortet e tyre Ema Rexha dhe Keti Kume i janë bërë krah Nerimanit, e cila i përgjërohet tri mbesave si drita Edenit dhe binjakeve Ester dhe Iren. Edhe në parajsën e tij, Bujar Gjinali gëzohet për to.

Si mësuese, ajo u bë edhe më e përkushtuar. Sikur çdo vajzë në Medrese, të ishte një amanet. Beson se Zoti nuk i jep njeriut sprova për ta thyer, por për ta pjekur. Kjo bindje e patundur i dha qetësinë dhe vendosmërinë, që e shoqëruan gjithë jetën.

Gjurmë që nuk shuhen

Gjurmët e punës dhe të jetës së Neriman Gjinalit, nuk janë të zhurmshme, por të thella. Ato gjenden në mendjet e vajzave që ajo edukoi, në familjet që u ndërtuan mbi vlera, në komunitetin që u bë më i qëndrueshëm falë punës së saj.

Ajo nuk kërkoi kurrë monumente, sepse e dinte se monumenti më i madh është njeriu i formuar drejt. Nuk kërkoi lavdërime, sepse puna e saj fliste vetë. Kur koha kërkon modele të reja, figura e saj qëndron si referencë morale.

Në krah të saj, Bujar Gjinali mbetet dëshmia se pas çdo figure të fortë, shpesh qëndron një forcë e heshtur, por vendimtare. Kjo nuk është thjesht histori personale. Është kujtesë. Një thirrje e qetë për t’u kthyer tek vlerat, tek fjala që ndërton, tek arsimi që çliron dhe tek familja që nuk është pengesë, por themel.

Dhe këto histori, kur shkruhen me ndershmëri, nuk mbyllen kurrë. Ato vazhdojnë të jetojnë në heshtje, por me jehonë.

Kur jeta bëhet mësim

Jeta e Neriman Gjinalit nuk është vijë kronologjike faktesh, por tekst i hapur etik, që lexohet në kohë të ndryshme dhe gjithnjë kuptohet më thellë. Ajo është nga ato gra, që nuk e sfidojnë botën me zhurmë, por e ndryshojnë atë me përmbajtje.

Në çdo etapë, nuk kërkoi të ishte mbi të tjerët, por bashkë me ta. Nuk kërkoi të dominonte, por të ndriçonte. Nuk predikoi nga lart, por foli nga brenda njeriut. Kjo është arsyeja pse fjala e saj nuk harrohet, sepse nuk ishte thjesht fjalë, por përvojë e jetuar.

Feja, në duart e Nerimanit, nuk u bë kurrë mur ndarës, por urë. Një urë që lidhte dijen me moralin, familjen me shoqërinë, traditën me kohën moderne. E kuptoi herët, se besimi pa dije është i verbër, por edhe dija pa besim është e thatë. Dhe gjithë jetën punoi për këtë ekuilibër të brishtë, por jetik.

Në Durrës emri i Neriman Gjinalit, nuk lidhet vetëm me Medresenë “Mustafa Varoshi”, por me një klimë besimi, respekti dhe qytetarie. Lidhet me vajza që u bënë gra të denja. Me familje që u ndërtuan mbi vlera. Me prindër që gjetën tek ajo, jo vetëm drejtuese shkolle, por këshilltare jete.

Dhe në këtë udhë të gjatë, ajo nuk ishte kurrë vetëm. Kujtimi i Bujar Gjinalit, nuk mbeti plagë që e ndali, por forcë që e mbajti drejt. Besnikëria ndaj dashurisë së tyre nuk ishte nostalgji, por akt karakteri. E ktheu mungesën në përgjegjësi, dhimbjen në maturi, vetminë në shërbim.

Kur koha shpesh relativizon gjithçka, figura e Neriman Gjinalit qëndron si pikë reference morale. Na kujton se nuk ka progres pa etikë, nuk ka dije pa shpirt dhe nuk ka shoqëri pa njerëz që pranojnë të jenë shembull edhe kur kjo është e vështirë.

Ky shkrim nuk është një fund. Është një përkulje. Një falënderim. Një përpjekje për të thënë me fjalë, atë që zakonisht ndihet me zemër, se disa njerëz nuk jetojnë vetëm për veten e tyre, por për brezat që vijnë. Kështu dhe Neriman Gjinali.